Author Archive

The smart three-wheeler that doesn’t ‘tuk-tuk’

August 6, 2018 Published on SundayTimes on 29.07.2018

An electric three-wheeler with a Lankan heart and a Japanese soul is planning to make travelling eco-friendly
A plan to manufacture an electric three-wheeler in Sri Lanka was revealed this week, with its prototype showcased in Colombo for the first time. The Samurai three-wheeler, built with Japanese technology and currently being tested in Sri Lanka, could be launched in 2020.
The vehicle is powered by two batteries. It has a maximum speed of 60kph with test results showing a more powerful thrust than the normal fuel-powered three-wheeler. At normal cruising range, its batteries could last for about 80km.

Prof.Monte Cassim

The new kid on the block will be silent so the traditional “tuk-tuk” sound will be absent if it is introduced to the roads. Currently being tested at the University of Ruhuna, the Samurai will move to Peradeniya University for test runs on mountain terrains.

Designed by T-Plan Inc., a Japanese engineering consulting company that provides technical support for automobile giants such as Toyota, Daihatsu and Subaru, the Samurai is slightly larger than a conventional tuk-tuk and is designed differently.

The first notable difference is that it has two wheels in front and two at the rear. Japanese engineers say this design is a safety feature that gives the driver more control of the three-wheeler. Sudden turns while driving often result in conventional three-wheelers toppling over but the new design would be more stable. The two wheels in front would hinder reckless and haphazard turns, the designers said.
The changed front shape also provides more space for the driver’s legs, which will help reduce leg injuries in crashes.

One of the major advantages of the electrical three-wheeler is that it is emission-free, which would help achieve climate change-related emission targets. Sri Lanka pledged to make a 10 per cent reduction of emissions in the transport sector, yet the country has large fleet of vehicles that consume fossil fuels. There are more than a million three-wheelers according to the Department of Motor Traffic, and this number is rising.

Electrification of transportation is an urgent task for Sri Lanka because the country spends a huge portion of its foreign reserves on importing fossil fuels, pointed out Professor Monte Cassim, an academic based in Japan who helped initiate the Samurai project. While some question the Samurai’s environmental benefits if electricity is largely generated from fossil fuel, Prof. Cassim has an answer. “Demand for electricity goes down from 10pm-5am and in this period the excess capacity for electricity generated from hydro power etc. goes wasted,” he said.

“Hence this time should be utilised for charging the batteries of vehicles to get the maximum eco-friendliness from the ‘electric vehicles’.” A basic problem with electric three-wheelers is the time it takes to recharge the batteries, with the Samurai’s batteries taking six hours to fully charge. The Samurai team came up with a unique solution: a battery exchange system.

The new kid on the block: The Samurai three-wheeler,

According to this plan, pre-charged batteries would be kept in strategically located exchange stations. Drivers could exchange their used batteries for fully-charged units at these stations in a matter of minutes, in the time it takes to fill up a three-wheeler with petrol.

For the battery-swapping model to be successful a mechanism was needed to inform the driver when the battery is running low and where the nearest exchange station is located.

Fujitsu Group, a well-known, innovative company in Japan, proposed customising its existing cloud-based information exchange system for the Samurai. The Samurai project is one of the initiatives nurtured through the Japan-Sri Lanka Comprehensive Partnership (JCP) set up with a mandate to stimulate science, technology, and innovation-led development in Sri Lanka through Japanese technology.

All-Island Three-Wheeler Drivers’ Union head Lalith Dharmasekara is positive about the electric vehicle. “The drivers are happy about most of the features and if practical issues can be minimised, the new three-wheeler would be popular,” he said.

Who needs glyphosate when friendly weeds can fight for you?

August 6, 2018 published on SundayTimes on 22.07.2018

The government last week lifted the ban on glyphosate, in deference to complaints that the tea and rubber industries find it difficult to control weeds without the popular weedkiller – but a project successfully proves that weeds among tea bushes can be controlled without chemicals.

Good plants that grow under tea to make a carpet that deters growth of bad weeds

“You do not need agro-chemicals to control weeds in tea plantations as you can ecologically control the plants that are harmful,” Giri Kadurugamuwa of Rainforest Alliance, which has successfully experimented with an ecological method to control weeds, said.

“We must first understand that not all plants that grow in the underlayer are harmful: only about 25 per cent of the plants are weeds that suppress the growth of the tea bush, resulting in a drop in harvest,” Mr. Kadurugamuwa said.

The other plants are “good”, some enriching nitrogen in the soil, others being edible or having medicinal value.

“So, by assisting these friendly herbs to dominate the undergrowth we can control the growth of bad weeds,” Mr. Kadurugamuwa explained.

Initially, noxious or troublesome weeds must be removed manually before the weeds flower. This process need to be repeated periodically in the initial stages.

After a few cycles, a thick mat of good weeds that have been allowed to grow under the tea bushes will prevent the bad weeds from regrowing.

Once this natural control of weeds is established, growers do not need to put in intensive labour to uproot bad weeds frequently, and the money spent previously on weedkiller is also saved, Mr. Kadurugamuwa said.

There are more benefits to this process, the agriculture expert points out. The plants in the undergrowth protect the soil and enrich biomass, adding compost to the tea bush soil. “Many of the good leguminous plants have a root system that can add atmospheric nitrogen to the soil. Nitrogen is a good fertiliser, so, now, the tea bush gets an additional supplement of fertiliser.

During first few months, the bad weeds has to be uprooted

“Besides, it is known that the roots of some friendly plants add ‘friendly chemicals’ that can, in fact, assist the growth of the tea bush.

“It is like we provided a natural ecosystem of ‘friends’ to live with the tea bush. One feels good to be among friends than be alone, and now the tea bushes will be growing happily,” Mr. Kadurugamuwa said jocularly. “But jokes apart, the productivity of the tea goes up under the new method without herbicides,” he said.

Tea planters usually follow a ‘clean floor policy’ where no plant is allowed underneath the tea bushes – but this exposes the soil to erosion when it rains heavily.

With the new methodology, however, the soil is covered with a carpet of friendly plants so the soil is conserved. Some of these friendly plants, such as goku kola and mukunuwenna, are popular foods for humans, and there are herbs such as undupiyaliya that are used as medicine, so these are added advantages to growers.

Weedkillers do not kill tea bushes but can weaken them: they are, to an extent, poisonous to the tea bush. Mr. Kadurugamuwa showed us a tea bush that had decayed sections of bark as a result of exposure to weedicide.

The methodology explained by the Rainforest Alliance was first experimented on about two years ago in a pilot project at the Hapugasthenna Plantations in Hatton. Mahendra Peiris, who conducted the research from inception, showed us his thriving tea plot now after several cycles of this method.

In doing so, Mr. Peiris also pointed out that popular weedkillers are not effective against some weeds so that in any case manual labour has to be employed for weeding. Thus the new method is also cost-effective, he said.

The project was also supported by Global Environment Facility (GEF) and the United Nations Environment Programme (UNEP)’s project for mainstream sustainable tea production in India, China, Vietnam and Sri Lanka.

A tea bush decayed due to the use of too much weedkiller

Armed with knowledge of the trial, the Rainforest Alliance, with the help of GEF funds, trained farmers to use the methods in their plots. They also established a training centre at an abandoned tea factory and made some of the farmers “trainers” in order to spread the message to the others.

During a previous field study visit, The Sunday Times met several farmers from the Ratnapura area who practise this method. According to a Tea Smallholder Development Authority (TSHDA) official, the Ratnapura range has the highest number of tea smallholders, about 100,000. Of these, about 5,000 are using this weed management system and gaining benefits.

Karunawathi, one small-scale tea grower in Kahawatte, Ratnapura, who owns an estate of one acre and 20 perches in extent, said her income had increased after turning to the new weed management system. Another grower, Sumanawathi, said now she harvests 500kg per acre whereas earlier it was only 400kg, so the new system has helped to increase yield.

The manager of another tea estate, Sanath Gamage, said his estate has become more environmentally friendly under the new system. Mr. Gamage maintains a log that shows hare, lizards, land monitors and birds frequent these areas more than they previously did.

Birds can be monitored to show signs of potential pests, said Mr. Kadurugamuwa. For example, if a group of babblers spend a deal of time feeding in one area, that could be a sign that this portion of ground has been infected by a pest. The birds while reducing the number of pests, also gives an early warning to the farmer.

The Rainforest Alliance project is not without its challenges. It is not always easy to turn farmers away from weedkillers. Manual labour is required to remove bad weeds, and this is challenging on slopes. Large plantations are reluctant to practise the method.

Experts point out, nevertheless, that tea bush productivity in Sri Lanka is in constant decline and that given this situation it is indeed wise to promote this alternative method of de-weeding tea, especially given its many benefits.

“Let’s all hope that growers will start adopting these kinds of environmentally friendly practices to break the dependency on agro-chemicals,” Mr. Kadurugamuwa said.

Snake Identification Service to Save Lives, Snakes

August 5, 2018

Expert sets up website to prevent human and snake deaths. Published on SundayTimes on 15.07.2018

Hump nosed viper (කුණකටුවා) venomous

To prevent the needless slaughter of up to 10,000 snakes a day by people panicking over snakebite death, toxinology expert Dr. Kalana Maduwage is urging the public to use a snake identification website he has masterminded to find out if a snake is venomous.

The Snake Identification Service ( will assist doctors and others to accurately identify creepy-crawlers and save both human and snake lives – news to celebrate tomorrow (July 16) on World Snake Day, which highlights the diversity of snakes and the important role they play.

“I developed this Snake Identification Service because of the many phone calls I am having every day from doctors,” said Dr. Maduwage, highly respected as an authority on snake venom toxins and antivenoms. “Many doctors at hospitals are not able to identify snakes.”

Sri Lanka has rich snake diversity with approximately 105 species, more than half of them endemic to this country. Most of the snakes are non-venomous and not a threat to humans.

About 15 species of sea snakes and only a few of the 90 land-inhabiting species, such as the Indian krait, cobra, Russell’s viper, saw-scaled viper, hump-nosed viper and Ceylon krait, have lethal bites.

Wolf snake – a common creature often misidentified as venomous

Snakebite is a major medical public health issue in this country with about 80,000 people being bitten annually, resulting in about 400 deaths. Most of the victims are farmers in poor agricultural communities, with most being admitted to hospital for anti-venom treatment.

There are two kinds of venom, so early and accurate identification of the snake responsible for a bite is critical in treating the patient.

Anybody in difficulties can log on to the computerised Snake Identification Service to obtain help.

Users are asked to upload information about the snake of concern or interest to them. “The expert team behind the Snake Identification Service will be immediately notified and we will respond quickly,” Dr. Maduwage said.

Dr. Maduwage, a senior lecturer in the Faculty of Medicine at the University of Peradeniya who has carried out important research on snake bites and treatments, has also developed a series of video lectures that explain snakes and treatments for snakebite.

This nine-part series titled “Snakebites: The Whole Story”, covers all important aspects of Sri Lankan snakebites and can be accessed freely on YouTube through links on

Dr.Kalana Maduwage

Dr. Maduwage believes these lectures will fill the knowledge gaps on issues related to Sri Lankan snakebites.

It is often difficult to find accurate information on snake identification, bites, clinical features, hospital investigations, treatment, first aid, preventive strategies and other issues, Dr. Maduwage said. Even in standard medical and other textbooks, updated information on these areas is missing, leaving medical professionals groping for answers to snakebite complications they face.

The first part of the lecture series gives an overview of Sri Lankan snakes and their high diversity. The second covers the identification of venomous snakes and easy ways to distinguish them from non-venomous snakes.

There are four lectures on clinical features of snakebite, investigation, treatment and snake antivenom that are specifically for medical professionals in Sri Lanka confronted with snakebite victims.

The lecture series also covers first aid in treating snakebite, useful for people who either live or work in snake-prone situations. A lecture on the prevention of snakebite describes where snakes are commonly found and their activities. The final presentation is on the conservation of Sri Lankan fauna, including threats to snakes.

Dr. Maduwage, who has discovered a number of snake species, emphasises that snakes, as top predators, play a vital role in eco-systems as they control the breeding of pests such as rats in paddy fields, helping to save crops.

Snake venom is used to produce antivenom and many other medications. Several common antihypertensive drugs such as Captopril were developed from snake venom.
“So the presence of venom is not a reason to kill snakes,” Dr. Maduwage pointed out.

“As far as I know, about 10,000 snakes are killed every day only in Sri Lanka due to lack of identification and the wrong impression that ‘all snakes are dangerous’,” he said.

Dr. Maduwage said he was grateful for the help of medical student Parakrama Karunatilleke in setting up the Snake Identification Service website, and for the assistance of three young doctors, Dr. Bhagya Nikapitiya, Dr. Sajith Tillekeratne and Dr. Asiri Seneviratne, in developing the YouTube lecture series.

No excuse for snake shows in ayurveda
Wildlife officers raiding a house in Rajagiriya two weeks ago found 21 snakes including a green pit viper, python, green whip snakes, ornate flying snake and cat snakes being kept without a permit by an ayurvedic practitioner. The man, who was later released on bail, said he had kept the snakes for educational and identification purposes – which the law allows ayurvedic doctors to do if they obtain a permit.

Decades ago, ayurvedic treatments using medicinal oil and medicinal stones claimed to have antivenom properties were more popular than western medicine for treating snakebite victims. Ayurvedic doctors, sometimes commonly known as “beheth thel karayas” (people who sell medicinal oil) used to exhibit snakes in public areas as a tactic to grab people’s attention to sell their products. 

“Keeping snakes for education/identification is a fake excuse. We can educate people without live snakes,” Dr. Kalana Maduwage said. 


Cash crop or villain? Palm oil expansion debate rages

August 2, 2018

Published on SundayTimes on 08.07.2018

“The establishment of new oil palm plantations, expansion and re-plantation should be discontinued in Sri Lanka,” the Central Environment Authority (CEA) has recommended, asking for time to study claimed critical side-effects such as high water usage, soil erosion, high agro-chemical usage and potential destruction of biodiversity.

The protest at Deraniyagala against the expansion of palm oil cultivation 

Palm oil, locally known as katupol (“katu” meaning thorny and “pol” meaning palm nut), is in high demand over its popularity as a cooking oil and for a myriad other uses such as the manufacture of soaps, cosmetics, candles, lubricating greases and edible products such as margarine, ice cream, chocolate and bread.

CEA Chairman Chandrarathna Pallegama said measures would be taken to study the impact of established oil palm plantations. “We continue to receive many public complaints related to oil palm cultivation,” he said. “The CEA has been unable to find justifiable reasons for the complaints so a committee of stakeholders has been set up to seek answers to public concerns.”

Depletion of groundwater is the main issue raised with the CEA, and as a result of protests the District Coordinating Committees (DCC) of Galle, Kegalle and Kalutara have decided to temporarily halt new oil palm plantations in their areas. The latest protest, by villagers at Sapumalkanda, Deraniyagala on June 20, led to tense situations with the protest leaders being assaulted by other factions.

Palm oil (Elaeis guineensis), which is of African origin, was introduced to Sri Lanka in 1967 by the Nakiyadeniya Estate in the Galle District.

A policy decision was taken in 2014 to expand oil palm cultivation on grounds of crop diversification. The plan stipulated that the maximum allowable extent of plantings would be 20,000 ha in marginal, abandoned land and economically unviable land (rubber estates that were more than 30 years old) and that only 20 per cent of such land could be converted to palm oil plantation. This plan is still in operation.

Environmentalist Jayantha Wijesingha fears palm oil could soon replace comparatively eco-friendly rubber. “Sri Lanka has more than 10 plantation companies involved in oil palm planting to date. Rubber is one of the relatively beneficial plantation crops established in Sri Lanka and any success by the plantation companies to replace rubber, including plans to plant oil palm in more than 10,000 acres of land in the central hills, means imminent destruction [of the environment],” Mr. Wijesingha said.

In Malaysia and Indonesia, the leaders in palm oil cultivation, large areas of primary forest have been cut down to make way for the oil cash crop, causing a huge outcry.

Environmentalist Sajeewa Chamikara of the Movement for Land and Agricultural Reform stressed that Sri Lanka should focus on crops that have local use rather than cash crops aimed at exports. Mr. Chamikara also pointed out that no proper study of the environmental impact of palm oil was carried out before its introduction to Sri Lanka.

Minister of Plantation Industries Navin Dissanayake calls such criticism unscientific and emotional, saying palm oil production would be profitable and save foreign exchange.

Professor Asoka Nugawela of the Faculty of Agriculture at the University of Wayamba also said palm oil has the potential to become a key export and that research was required to stop it being regarded as an enemy. He said many arguments against the crop were baseless and that even justified fears could be effectively mitigated.

A Palm tree plantation

Pointing to the concerns that palm oil cultivation led to severe depletion of water resources, Prof. Nugawela pointed out that the Nakiyadeniya plantation was now more than 50 years old and that no water shortage in the area had been reported.

He also pointed out that global outrage against palm oil was caused by palm oil companies cutting down natural forests and causing biodiversity crises in countries such as Indonesia, whereas in Sri Lanka it was only unproductive and aged rubber land that was being converted to palm oil plantings.

“Most of our plantation crops are naturally found in tropical rainforests. We have domesticated them and established commercial plantations for the benefit of mankind.

“If we select land with suitable climatic and soil conditions and then establish and manage them using good agricultural practices I doubt that these will do harm to the environment. If it is otherwise, that would be the fault of management and not the crop,” Prof. Nugawela said.

Cycling together in Palmyrah country

August 2, 2018
This year’s ‘Yathra’ organised by Eco-Friendly Volunteers (Eco-V) saw youth from the North and South getting a firsthand view of the northern environment. Published on SundayTimes on 08.07.2018

‘Vanni Yathra 2018’- a cycling journey by youth from both the North and South highlighted the importance of joint ventures in protecting nature. Launched on June 4 from Kilinochchi, the journey ended in Vavuniya covering over 200 kilometres in nine days.

Vanni Yathra team cycling past Palmyrah trees unique to the north

The team behind the effort- Eco-Friendly Volunteers (Eco-V) had previously organized seven such ‘Yathras’ or journeys covering different parts of Sri Lanka. ‘Yathra’ means journey in Sinhala and the participants are called ‘Yathrees’. Bicycles were used for these journeys which have been going on since 2011 with the aim of promoting the ‘poor man’s vehicle’ as an eco-friendly mode of transportation, said Eco-V’s president Kanchana Weerakoon.

Isyar Newton was the leader of VanniYathra 2018. Newton has been a ‘Yathree’ since 2011 (he was 31 then) and took part in the past six such journeys. Newton was an ex-LTTE combatant and very thankful for the opportunity he got to take part in the ‘Kelani Nadee Yathra’ (journey along Kelani river) in 2011 while he was under rehabilitation.

“Kelani Nadee Yathra’ was a turning point in my life. It was the first time that I got to see the beauty of Sri Lanka and got to know youth from different parts of the country. These ‘yathras’ helped me to realize that youth in Sri Lanka are like-minded as we had loads of fun while campaigning for the environment,” Newton said. “I feel 30 years of my life got wasted due to the war and now feel very productive as I’m now fighting a new kind of battle to protect the environment.”

Newton changed his lifestyle, became vegetarian, stopped drinking fizzy drinks, and now campaigns against environmental pollution and an unhealthy lifestyle. He has participated in many training programmes and became an environmental activist and champion from the Northern Province. “Newton learnt Sinhalese very fast and became the Sinhala- Tamil translator for our programmes. Whenever we had a programme, he always travelled from Kilinochchi and early morning at 6 a.m. he would be at our door-step,” Eco-V’s president Kanchana said. “He became “Our Newton” and I’m happy that he did drive his own JourneyVanni Yathra,” she added.

The 15 youth from North led by Newton were joined by 15 from the South led by Chapa Erandi – another young Yathree who emerged through Ruhunu Yathra 2016. Chapa lives in Deniyaya, in the Matara district and was delighted that she received the chance to explore the North closely for the first time. The team explored the forested areas while travelling and learnt about the plants and different eco-systems in the region. “The chance we got to observe lots of birds at Nandikadal lagoon is the most memorable,” Chapa recalled.

Newton and Chapa planting a tree while a child looks on

Chapa found the campaign interesting as it helped them to educate the Northern community. Healthy food, hygiene and clean water, climate change, healthy living and reducing the carbon footprint are some of the topics this youthful team spoke of. “Northern communities after 30 years of war, only today get to deal with these concerns.

“Language was a barrier, but we were divided into a number of groups, so that our Tamil colleagues could help us to pass the message of conservation to the people,” Chapa said. “Meeting schoolchildren in Pudukuduiruppu was special, as unlike schoolchildren in Colombo, they rarely get the chance to learn about the environment and biodiversity,” she added.

Kanchana also said the bicycle has been used for the journey purposefully as it has become a global symbol of shifting towards sustainability. However, in the social fabric of Sri Lanka many people are choosing motorcycles, cars and three-wheelers for travelling, even a short distance. The bicycle was the Northerners’ main mode of transport, but soon after the war many have changed their lifestyle and shifted to motorbikes and scooters. “Elevating the status of the bicycle in society and showing people the various functions and sustainable attributes to cycling was also an objective of Vanni Yathra 2018,” Kanchana concluded.

Spreading the environmental message among the local community

New spiders named after Enid Blyton’s goblins and brownies

July 22, 2018

Published on 01.07.2018 on SundayTimes

With interest in books high this week with the Big Bad Wolf book sale reaching Sri Lanka, a second time, it seems fitting that names for six tiny spiders newly discovered in this country come from the books of the famous children’s writer, Enid Blyton.

These goblin spiders, minute six-eyed creatures living in leaf litter, were discovered during a country-wide survey conducted by Professor Suresh Benjamin and Sasanka Ranasinghe of the National Institute of Fundamental Studies.

They will be known as Cavisternum bom, Ischnothyreus chippy, Pelicinus snooky, P. tumpy, Silhouetella snippy and S. tiggy after Blyton’s goblins Bom, Snooky and Tumpy, and brownies Chippy, Snippy and Tiggy, from The Goblins Looking-Glass (1947), Billy’s Little Boats (1971) and The Firework Goblins (1971).

In European folklore, according to the website, Science News, goblins and brownies are mischievous fairy-like creatures that live in human homes and even do chores while people are asleep in exchange for food.

“I enjoyed reading Enid Blyton as a child,” Prof. Benjamin said.

The six “Blyton goblins” are part of a group of nine discovered by Prof. Benjamin and Ms Ranasinghe, with the first three named after Sri Lankan literary giants, Carl Muller, Michael Ondaatje and Shyam Selvedorai.

“I enjoyed reading the work of these authors and, given their contribution to the field of literature, it was decided to name the new spiders after them,” said Prof. Benjamin at the time, his appreciation of literature clearly evident.

The new discoveries bring to 45 the number of scientifically detailed goblin spiders found in Sri Lanka, across 13 genera (groups). Goblin spiders, or Oonopidae, are one of the biggest spider families in the world, with more than 1,600 species.

They range from 1mm to 3mm in length and live in leaf litter, rarely spotted by people.

Prof. Benjamin said a characteristic of these spiders is that they do not make webs but actively hunt smaller prey such as soil mites and worms that wriggle through the humus of the forest floor.

The research team surveyed more than 100 localities all over Sri Lanka. “Many goblin spider species were often only found in a few sites whilst others were found only in a single forest patch and absent even in the immediate surrounding forests. These species, short-range endemics with very restricted distributions, may prove to be important flagship taxa [group of species] for monitoring the effects of climate change and other threats on forest habitats in Sri Lanka,” the research team stated.

The results of another study by Prof. Benjamin, on crab spiders, was also published earlier this month in the prestigious journal ZooTaxa. Crab spiders have two front pairs of legs angled outward and bodies that are flattened and often angular, also, like crabs. Crab spiders do not build webs and usually sit among flowers, bark, fruit or leaves to hunt visiting insects.

The new discoveries see Sri Lanka being home to 393 species of spiders. A large proportion of these species was described over the past two decades and almost all of the new species (55 of 58 new species) are endemic, currently not known outside Sri Lanka.

Field sampling

Prof.Suresh Benjamin



Norwegian researchers sail in to probe fishing stocks

June 24, 2018

Nansen will address 38-year gap in marine surveys. Published on SundayTimes on

The long-awaited Norwegian research vessel, RV Dr Fridtjof Nansen, which sails around the globe helping developing countries set up ecosystem-based fishery management, will reach Colombo on June 22.

The Nansen, regarded as the world’s most advanced marine research vessel, will sail around Sri Lanka for 26 days, surveying oceanic conditions and fish stocks.

The ship is named after Norwegian scientist, explorer, diplomat, humanitarian and Nobel Peace Prize laureate Dr. Fridtjof Nansen (1861-1930), who became famous for his North Pole expeditions. The Nansen Research Programme commenced in 1974.

This is the third consecutive research vessel dedicated to surveying marine resources in developing countries. The ships have made the equivalent of 60 voyages around the globe since the programme’s inception.

The first Nansen vessel surveyed Sri Lankan waters in 1978 and 1980. Since then, no such comprehensive survey on Sri Lanka’s marine environment has taken place.

In the last decades, depletion of marine fish stocks has been rampant. A major aim of the Nansen Programme is to help scientists understand the reasons for such depletion and provide data to help to lessen pressure on fishing.

“Most of the data about fisheries are extractions based on catches by fishermen. An independent study is required to assess depleting fisheries stocks and find out new fishing grounds. There can also be under-utilised fish stocks that can be harvested successfully, and research would help us to identify such opportunities,” said National Aquatic Resource Research Development Agency (NARA) Deputy Director-General Dr. Palitha Kithsiri.

While sailing on a pre-defined path around the Sri Lankan coast, the Nansen will lay nets and carry out experimental trawling at various points. The fish and other creatures caught in the nets will be analysed for detailed information on species, sizes, and catch quantity. As well, acoustic methods will be used to estimate the quantity of fish found in those waters.

Sampling will be undertaken on plankton, fish egg and larvae, jellyfish, top predators and marine life in the main oceanic zones: demersal (bottom-feeding fish in deep waters and on the seabed), mesopelagic (fish found in the intermediate ocean layer, 200-1000m deep) and pelagic (fish that swim largely in open water away from the seabed).

The onboard researchers will collect data on water parameters, sea temperature, and salinity, and will map the sea bed using powerful eco-sonars.
“So, in a nutshell, the research will collect data that will help to implement an Ecosystem Approach to Fisheries (EAF), which is more than simply assessing fish stocks,” Dr. Kithsiri said.

The Nansen Programme is executed by the United Nations Food and Agriculture Organisation (FAO) in close collaboration with the Institute of Marine Research (IMR) of Bergen, Norway, and is funded through the Norwegian Agency for Development Cooperation (NORAD).

The Nansen’s 2018 research campaign began in January in Durban and, after taking in Sri Lanka, is expected to end in mid-October in Thailand, FAO program officer Roshini Gunaratne said.

“The overall objective of the programme is to strengthen regional and country-specific efforts to reduce poverty, create optimum conditions for achieving food security and nutrition through the development of sustainable fisheries management systems” Norwegian Ambassador Thorbjorn Gaustadsaether said.

“Norway, as a maritime nation, believes in sustainable development and plays a leading role in battling marine litter,“ the ambassador added. Plastic pollution of the oceans has become a huge problem: plastic and plastic microfibre being ingested by fish is killing them and has the potential to enter the human food chain through the fish we consume.

Global warming will change the dynamics of the ocean but we know very little about such changes. One obvious example of climate change is the coral bleaching caused by ocean warming.

While sea temperature fluctuations disrupt oceanic currents, excess carbon dioxide, believed to be the triggering fact of global warming, could create acidification by dissolving additional carbon dioxide in seawater from the atmosphere.

Fish species are particularly sensitive to these parameters, so it is expected that changes in acid levels in the seas would change fish movement patterns.

Changing temperatures in the seas could make migratory fish such as tuna, sardines and squid could shift their paths of migration and this would affect fishing catches.

Capacity-building is central to all the activities of the Nansen programme. Twenty Sri Lankan scientists active in the fisheries sector will gain the opportunity to be part of the Nansen programme according to NARA’s Dr. Prabath Jayasinghe, who has been nominated the local cruise leader of the Nansen.

A conference on sustainable development goals linked to the oceans will also take place as part of the visit of the Nansen.

The Nansen vessel docked at Colombo

Nansen’s gear used for experimental fishing

The State-of-the-arts equipment inside the ship

Even fish favourites threatened with extinction
When we visit the market to buy fish from the “malu lella” we seldom think about how these fish that are free-living creatures can face extinction if we continue to catch them without set limits.Some fish, such as sharks, are slow breeders that cannot stand over-fishing. The increasing price of some fish varieties is an indication that they are becoming rarer.Sri Lanka’s favourite fish, the yellow-fin tuna (kelawalla) and seer fish (thora) are categorised as “Near-threatened” on the International Union for the Conservation of Nature’s (IUCN) Red List of Threatened Fauna – only two steps away from the more dire “Endangered” category.Some coral-inhabiting fish such as the hump-head wrasse are “Endangered”, along with elephants and leopards – but fish rarely gain the attention its terrestrial counterparts attract in conservation.

The ocean has different zones based on depths and particular fish inhabit each regions. NARA’s Dr. Palitha Kithsiri said the Nansen’s research will focus on studying the mesopelagic (200m-1000m deep) region, which is currently not much targeted in fisheries.

කලකදී සැඟව යන ගව කොකා (Cattle Egret)

June 24, 2018

Cattle Egret is a common bird – but can you spot this bird in your area these days..? The photos show ground of University of Colombo on the morning of 26th of May 2018. There were 55 Cattle Egrets foraging on the wet ground with number of them in full breeding plumage. The birds started gathering few days prior, where about 35 cattle egrets were counted on University Grounds on 22nd of May. On 22nd of May; Prof.Kotagama pointed out this could be a congregation before a seasonal movement/ migration and when I visited university of Colombo on 4th of June – not a single Cattle Egret could be spotted.

Elsewhere (in India), it researchers observed Cattle Egrets show seasonal movements during their breeding season along with the monsoon – getting disappear in June and emerge back in September. So our cattle egrets too could be following a similar pattern without our notice.

So do observe cattle egrets and report cattle egret sightings. If you remember an area where cattle egrets were present earlier, please make a visit this week to the location to find out whether they are still there. You can send observations to

Following is an article about the phenomena appeared on Vidusara 20.06.2018

A cattle egret in breeding plumage (c) Evarts Evarts

දිගු කකුල් සහිත, මාළුන් අල්ලා ගැනීමට ම පිහිටි උල් දිගු හොටක් සහිත, බොහෝ විට ජලාශ්‍රිතව දැකගත හැකි සුදෝ සුදු කුරුල්ලන් ‘කෝකුන්’ සේ පොදුවේ හැදින්වීමට අප පුරුදු වී සිටින්නෙමු. ශ්‍රී ලංකාවේ දී අප දකින සුදු පැහැති කොකුන් සියල්ලන් ම පාහේ එක් වර්ගයක් යැයි සිතුවත්, සැබහින් නම් එවන් කොකුන් වර්ග 4ක් සිටි. මහ කොකා (Great Egret), මැදි කොකා (Intermediate Egret), පුංචි අනු-කොකා (Little Egret) සහ ගව කොකා (Cattle Egret) මේ කොකුන් වර්ග වේ.

මේ අතරින්, පළමු කොකුන් තුන් වර්ගයම ජලාශ්‍රිත ව වාර්තා වුවත්, ගව කොකා නම්, බොහෝ තැන් වල වාසය කිරීමේ කලාව හොදින් ප්‍රගුණ කරගත් කුරුල්ලෙකි. සෙසු කොකුන්ට සාපේක්ෂව ගව කොකුන්ගේ ගෙල කෙටි වන අතර පැහැදිලිව දැකිය හැකි ත්‍රිකෝණාකාර හිසක් පිහිටා තිබේ.

ගෙරි-කොකා නැතහොත් ගව කොකා ලෙසද හදුන්වන කුඩා ප්‍රමාණයේ කොකෙකු වූ Cattle Egret, වචනයෙන් කියවෙන ලෙසම බොහොවිට ගවයන් ආසන්නයේ බොහෝවිට දැක ගත හැකිවේ. ගවයන් ගේ චලනයේ දී සහ ගමනේ දී කලබල වී ඉවත් වන ගෙම්බන්, තනකොලපෙත්තන් වැනි කෘමින් ද පණුවන් ද ආහාරයට ගන්න අතර ගවයන් ගේ ඇගේ වසන  මැස්සන්, අටමස්සන්, කිණිතුල්ලන් අල්ලා ගන්නා නිසා, ගවයන් ට ද මේ කුරුල්ලාගේ ගැවසීම ප්‍රයෝජනවත් වේ.

Cattle egrets with cattle (c) Audubon Society

ගවයන් ගැවසෙන ස්ථාන වල බහුලව සිටියත්, ගව කොකා පරිසරයට හොඳින් අනුවර්තනය වීමට හැකියාව පෙන්න්වන්නේ, ගවයන් නොමැති නගරාශ්‍රිත ව ද හොඳින් දිවි ගෙවීමට ඇති හැකියාවයි. විවිධ ප්‍රදේශ වල පැතිර සිටින ගව කොකා, විශේෂයෙන්ම නගරාශ්‍රිතව කුණු බැහැර කරන ‘කුණු කඳු’ ආශ්‍රිතව ව සුලබ දසුනකි.

සාමාන්‍ය කාල වල දී සම්පුර්ණයෙන් සුදු පැහැති වන ගව කොකා සුවැදී සමයේ දී හිස, ගෙල සහ ඉහල පිට කය රන්වන් පැහැයක් ගනී. බොහෝ විට තෝරාගත් ගසක සමුහයක් ලෙස කැදලි තනයි. මෙම ගස බොහෝ විට දිය පාරක් හෝ වැවක් අසල තිබෙන බව අද්යයනය කර තිබේ.

සාමාන්‍යයෙන් සුවැදී සාමය මැයි සිට ඔක්තෝබරය දක්වා දිවෙන බව සදහන් වේ. එහෙත් මේ පිළිබද නිසි අධ්‍යයනයක් අවශ්‍ය බව පෙන්වා දෙන්නේ, සුවැදී සමය පාදක කරගත් සංචරණයක් මොවුන්ගේ දක්නට තිබෙන බැවිනි.

උදාහරණයක් ලෙස ගතහොත්, කොළඹ ප්‍රදේශයේ දී මැයි මස අගදී පමණ මේ කුරුල්ලන් එක් වර අතුරුදහන් වන අතර, ඔක්තෝබරය පමණ වන විට නැවතත් දක්නට ලැබේ. ඉන්දියාවේ කල අධ්‍යයනයකට අනුව, නිරිත දිග මෝසම් වැස්සත් සමග එම ප්‍රදේශයෙන් අතුරුදහන් වන ගව කොකුන්, නැවතත් ඔක්තෝබරයේ දී එම ප්‍රදේශයට පැමිණේ. මිට අමතරව කාලයකදී නිහැරීමක් (Migration) ද, සමරහ ගව කොකා ගහණ විසින් සිදු කරන බව අනුමාන කෙරේ.

කොළඹ ප්‍රදේශයේ දී සිදුකල නිරික්ෂනයන්ගෙන් ද පැහැදිලි වුයේ, ගව කොකුන් කාලයක දී ප්‍රදේශයේ දී දැකගත් නොහැකි බවය. මෙහි දැක්වෙන කොළඹ විශ්ව විද්‍යාලයේ පිට්ටනියේ දී මැයි 26වැනිදා උදෑසන ගත ජායාරූපයකි. මෙහි දැක්වෙන පරිදි ගව කොකුන් 55ක් පමණ ගණනය කිරීමට හැකිවිය. මිට දින කිහිපයකට පෙර සිටම, විශ්ව විද්‍යාලයීය පිට්ටනියට මේ කුරුල්ලන් එකතු වීම ඇරඹු බව, එම විශ්ව විද්‍යාලයේම මහාචාර්ය සරත් කොටගම මෙම සිදුවීම හැදින්වුයේ, මෙය මේ කුරුල්ලන් වෙනත් ස්ථානයක ට යෑමට ප්‍රථම සිදුකරන එක්රැස් විමක් විය හැකි බවය. කියූ පරිද්දෙන් ම ඊලග සතිය වනවිට, පිට්ටනියේ එකුදු ගව කොකෙකු හෝ වාර්තා නොවිය.

ඔක්තෝබරයේ දී මේ කුරුල්ලන් නැවත දක්නට ලැබෙන බවත්, මෙය සුවැදී සාමය පාදක කොටගත් ගමනක් ලෙස සිතිය හැකි බවත් මහාචාර්ය කොටගම අප වෙත පැවසිය. “ගෙරි කොකා ගොඩක් බහුල ව දැකගත හැකි කුරුල්ලෙකු නිසා, බොහෝ විට අපේ අවධානයට ලක් වෙන්නේ නෑ. ඒත් මේ දවස්වල ඔබේ ප්‍රදේශයේත් මේ කුරුල්ලා දැක ගන්න පුළුවන් ද කියල නිරීක්ෂණය කරන්න” යැයි මහාචාර්ය කොටගම ආරාධයනක් කළේය.

කුරුල්ලන් ගැවසෙන කුණු ගොඩක් වැනි තැනක් මේ කුරුල්ලන් නිරීක්ෂණයට හොද ස්ථානයකි. නැවතත්, මේ කුරුල්ලන් දක්නට ලැබෙන දිනය ද සටහන් කර ගැනීමෙන් මේ පොදු කුරුල්ලා ගේ හරිහැටි නොදත් විස්තර සොයා ගැනීමට ඔබටත් උදව් කිරීමට හැකි වනු ඇත. ඒ නිසා ඔබගේ නිරික්ෂණයන් වෙත යොමු කරන්න.

The aggregation of Cattle Egret on University Grounds on 26.05.2018

Clicking not just a picture but a story

June 24, 2018

Amanda Samani Jayawardhana who specialises in conceptual photography to hold her maiden exhibition. Published on SundayTImes on 18.06.2018

“Photography is more than just a collection of random clicks. I treat the camera as a tool that helps me to express a story,” says Amanda Samani Jayawardhana who will hold her maiden solo photography exhibition titled ‘Artsy’ next weekend.

Amanda Samani Jayawardhana


The 50 photographs she has chosen to exhibit cover a wide array of subjects ranging from nature, culture, people, babies, jewellery – each with its own story.

Speaking to the Sunday Times magazine, Amanda says she is fond of conceptual photography that is often staged to illustrate an idea.The photos testify that she has a keen eye to capture a unique story out of ordinary settings. The photograph showing dozens of bee-like insects gathering to feed on sugar crystals was taken when the insects were feeding on sugar thrown out randomly by a roadside juice seller. Amanda took the photograph at an angle to bring the heart shape into the frame.

This juice seller Amanda had met in India, she observed, would throw out the last bit of sugar at the bottom of each sack containing the sugar for the bees. It was the dry period and the man had said that without this sugar, the insects would starve. Yet however, short of food, the bees were disciplined in feeding; unlike humans who would try to grab all they could. “I wanted to capture this story in my photograph,” Amanda says.

She also sets the stage to take some of her photographs to tell a specific story. In one, she painted nuts and bolts in bright red before giving them to a labourer to hold. “These people are compelled to do manual work, but they too are humans in our society who have a warm heart as much as we do. I made the red nuts and bolts to be held in a heart-shape to contrast that,” said Amanda again emphasizing that she wants viewers to read the stories told by these photos.

Touching on lighter themes, Amanda has included a number of baby photographs in her exhibition. “Baby photography is becoming a more commercialized area in photography now and I wanted to see it in a very natural angle to give every single photograph a soft touch,” she says. Parents of course want a memorable photo and Amanda advises keeping the background simple and trying out natural light as much as possible. “Babies are unpredictable, so you need to be ready to click on the moment of truth that brings out their smile or any specific activity to get a memorable photo,” she says.

A professional art photographer with nearly seven years experience in the industry, Amanda has already bagged over 40 national and international awards for her photography.

Bee-like insects foraging on sugar crystals

Having started photography at Grade 6 using a small 110 (one-ten) camera given by her grandfather, Amanda pursued her hobby even at school. After gaining a B.A. (Hons) degree in Image Art Special at the Department of Fine Art, University of Kelaniya, she worked as a visiting lecturer at the Sri Palee Campus and lectures diploma students of the National Photographic Art Society of Sri Lanka.

Amanda who is also an active member of the Women’s Photographic Association of Sri Lanka says she hopes her exhibition will encourage other women photographers. “We still have restrictions in our society or with our own mindset. But it is indeed time to break free and I do hope my exhibition will encourage more women photographers to come forward to do their own events to promote photography,” she says.

Amanda will conduct a separate session on June 23 evening for schoolchildren who are interested in art photography and has invited many girls’ schools to participate.

The ‘Artsy’ photography exhibition will be held on June 23 and 24 from 10 a.m. to 6 p.m. at the JDA Perera Gallery at Horton Place, Colombo 7.

Elephant master

Dirty hands, warm hearts

Floating lifeline to rescue dying Bar Reef

June 13, 2018

Scientists hope a line of buoys enclosing threatened sections of the Bar Reef will provide a lifeline for the dying marine sanctuary. Published on SundayTimes on 13.05.2018

Bar Reef, off Kalpitiya, is one of the marine sanctuaries affected by catastrophic coral bleaching. Marine activists who deployed a number of floating buoys demarcating two sections of Bar Reef from March 26-29 to keep human activities at bay and assist the reef’s recovery, say a united front is vital for the success of such projects.

“Evidence-based science, support from the community and the right attitude are the combinationthat will work to conserve Sri Lanka’s rich biodiversity,” marine researcher Dr. Sewwandi Jayakody said.

Bar Reef Marine Sanctuary covers 306.7 sq km of coral reef and is considered the healthiest coral reef area in Sri Lanka, with live coral cover of around 80 per cent of the underlying layer, until it was hit by a warm oceanic current in 1998 that also destroyed other coral reefs around the island.

Bar Reef recovered to some extent from this destruction, but was again damaged by another large coral bleaching event in 2016. “On some areas of Bar Reef, the live coral cover had fallen lower than 2 per cent,” marine researcher Prasanna Weerakkody revealed. Dead corals have turned into rubble that moves with strong currents, impeding coral building-organisms from settling in and thus slowing the recovery of the reef.

Human activities such as fishing on the reef further disturb the recovery process, so marine biologists agreed that keeping the area free of such activity could hasten its recovery. Coral reefs in and around the southern coast at Hikkaduwa, Rumassala, Unawatuna and other places have not recovered from the 1998 bleaching event. Mr. Weerakkody suggested that one factor that had contributed to the partial healing of the coral reefs in the northern, north western and eastern seas was that the war had restricted seagoing activities in these areas. This prompted the notion to keep an area of the damaged southern reef protected from human activities.

Most of the coral reefs are located adjacent to beaches, but the Bar Reef is farther from the shore and is fully submerged. In some parts, the Bar Reef is nine metres (30 feet) underwater but there are shallower areas just a metre below the surface that are affected by human activity, and a section measuring half a sq km and another smaller section have been “fenced off” by buoys.

Mr. Weerakkody explained that setting up the buoys had to be carefully-planned as they had to be fixed firmly underwater so that they would not move around and damage the coral.

The laying of the buoys was carried out by the Ocean Resources Conservation Association (ORCA) and the Department of Wildlife Conservation under the Environmental Sensitive Areas project which is implemented by the Ministry of Mahaweli Development and Environment and is supported by the UNDP with funding from the Global Environment Facility (GEF).

The critical factor is how different parties joined hands to protect a natural resource, said Dr. Jayakody, senior lecturer at Wayamba University, which is also involved in this project.

“This has been a case where scientists, policy-makers, funders and even communities came together for the protection of a natural resource,” Dr. Jayakody said.

The co-operation of ORCA, the Wildlife Department, the navy, the UNDP, the International Union for the Conservation of Nature (IUCN), district and divisional authorities and community members of Kandakuliya, Kudawa and Kalpitiya was the crucial factor in the success of this assignment, she said.

The project team had involved the community by educating people on the importance of the Bar Reef for their livelihood. The coral reefs act as fish breeding grounds, so a healthy reef would bring up fish stocks that would help fishermen. They were told a healthy coral reef would be a jewel for tourist operators and this too would benefit the community,

As Bar Reef is difficult to monitor, being at a distance from land, Dr. Jayakody is calling on visitors to the reef and others to respect the buoy boundaries as the success of the project would depend on this.

Coral expert Arjan Rajasuriya, who co-ordinates the IUCN’s coastal and marine programme, also emphasised the importance of isolating sections of the reef from human activity and obtaining community support.

Calls to protect Colombo’s urban wildlife as dead otter discovered near Parliament

May 30, 2018

World Otter Day falls on Wednesday (May 30); but an unfortunate otter inhabiting the marshes of Kotte, close to Parliament, did not live to see this day

Environmentalists have asked motorists not to speed on the roads adjacent to urban marshland after the carcass of an otter was discovered close to the Parliament vehicle park and jogging track at the Kimbulawela junction recently.

Naturalist Rukmal Rathnayake who was one of the first to spot the dead mammal around 6.30 a.m. on May 19 said, “The otter was a well grown healthy female. There was blood on its body indicating it was hit by a speeding vehicle at night.”

Otters are known to inhabit the Kotte marshes and the nearby Thalangama lake and otter scats and paw marks have been sighted on the area’s muddy banks, but this shy, mainly nocturnal animal has never been spotted in this urban area. Sandun Bandara, Land Reclamation and Development Corporation’s Environmental Officer said that the otter that met her untimely death may have been inhabiting the Diyasaru Park.

Known as ‘dhiya balla’ in Sinhala the otter is a semi aquatic carnivorous mammal. There are 13 different species of otters found worldwide and the one found here is the eurasian otter, scientifically known as Lutra lutra.

No World Otter Day for her: The dead otter found close to Parliament

The eurasian otter has been categorised as ‘vulnerable to extinct’ by the National Red List of Threatened Fauna; but amazingly these elusive mammals still survive on the fringes of an urban city like Colombo.

Chair of the Otter Specialist Group of the International Union for Conservation of Nature (IUCN) Prof. Padma de Silva who has been studying the distribution of otters in Sri Lanka since 1988 said during the day these shy mammals are found in dense thickets of bush or fern close to water bodies. Pawmarks on streamside mud or droppings beside water bodies are the first signs of their presence. She said although Sri Lanka has a healthy population of otters, they were facing threats due to the ever increasing loss of wetland habitat.

Experts said incidents of otters being killed in road accidents have been recorded occasionally. In 2014, a dead otter was reported by Kithsiri Almeida in Puttalam while another one was reported in Udawalawe. However, they pointed out that the number of otters killed in road accidents could be higher as their carcasses are often mistakenly identified as civet or mongoose.

They said it was important to have over passes or under passes especially in urban wetland areas, known to be inhabited by otters and other wildlife, as they do in other countries, so that these animals could cross the road safely.

The experts also said it was important to protect the wildlife found in the remaining marshy areas in the outskirts of Colombo in Kotte, Thalawathugoda, and Kimbulawela. They said these areas still have quite a population of urban wildlife including rare nocturnal creatures such as the otter and fishing cat. Pointing out that although it was tempting to speed on these stretches of roads, especially at night, they urged motorists to be mindful when driving in these wetland areas and protect the urban wildlife that Colombo is still blessed with.

Otter killed in Puttalam 2014 (c) Kithsiri Almeida

Otter facts
With webbed feet and slender body; the otter’s body is well streamlined for a life in the water. Otters are supreme swimmers and are called ‘seals of freshwater’ says Asoka Yapa in his book ‘Mammals of Sri Lanka’.

An otter in Horton Plains. Pic by Rajiv Welikala

Otters are known to submerge themselves in water for five to eight minutes. They are also known to slow down their heart rate, so that they need less oxygen while underwater.

An otter has two layers of fur: a dense undercoat that traps air and a topcoat of long, waterproof guard hairs that helps it to stay dry. Their main diet is fish, but the Otter also has cravings for crustaceans such as fresh water crabs.

Prof. De Silva points out that they are opportunistic feeders. An otter’s rounded nose has whiskers above the lips and it is said that these can detect water current changes as well as the presence of prey or potential predators lurking in the water.

Earth Day – Every single individual matters

April 22, 2018
#Earth_Day: Today – 22nd of April- is the ‘EARTH DAY’. Have you noticed the popular search engine Google had following as its GoogleDoodle today..? Visit the link to read Earth Day message by leading primatologist Dr.Jane Goodall.
“Every single individual matters. Every single individual make some impact on the planet on every single day and we have a choice what kind of difference we are going to make” Let’s all hear Dr.Goodale’s Earth Day call to live all our lives in better harmony with nature..!!

ගෙවත්තේ රැඟුම් වැයුම් දක්වන වැලන්ටයින්ලා

February 25, 2018

Published on විදුසර 21.02.2018 as part of my series of articles ‘ගෙවත්තේ ජෛව විවිධත්වය’ [Biodiversity of Home gardens]. Click on this link to open a .pdf of the page – ගෙවත්තේ රැඟුම් වැයුම් දක්වන වැලන්ටයින්ලා – Vidusara 21.02.2018

පසුගිය සතියේ පෙබරවාරි 14 දා ආදරවන්තයන් ගේ දිනය (Valentine’s Day) ලෙසින් සැමරීම ට බොහෝ ආදරවන්තයින් සහ සහකාරියකගේ සිත දිනාගැනීමට උත්සාහ කරන වැලන්ටයින්ලා විසින් සමරන්නට යෙදිනි. කඩවල් වල හොදින් අසුරා ඇති ලස්සන රෝස මල් කලඹක් හෝ රසවත් චොකලට් එකක් ලබා දී තම ආදරවන්තිය සතුටු කිරීමට උත්සාහ ගත් ආදරවන්තයෝ බොහොමයකි. වැලන්ටයින් දිනයට සිමා නොවී ගැහැණු ළමයකු සමග යහලු වීමට උත්සාහ ගන්නා කාලයේ දී අනෙකුන් පරයා තමන් ගේ කඩවසම් බව හෝ හැකියාව ඉස්මතු වන ලෙස ඇය ඉදිරියේ හැසිරීම ද අපට නිතර දක්නට ලැබෙන දෙයකි. ඇය සමග යහලු විමට ඉදිරිපත් වූ අනෙකෙකු ද පසු නොබා ආවිට තම සිතගත් කෙනා අයිති කර ගැනීමට සිදු කරන “ආදර යුද්ධ” ද එදා මෙන් ම අදත් යවුවනයන් අතර ප්‍රචලිච ය. මේවයෙන් සමහර ගැටුම් වචනයෙන් බැන ගැනීම් වලට සීමා වුවත්, සමහර ගැටුම් අතින් පයින් එකිනෙකා තුවාල සිදුවන,තරමට ම දරුණු වේ.

Masters of courtship display – the Birds of Paradise

මෙසේ තම ආදරවන්තියක් දිනා ගැනීමේ අරමුණින් ම සිදු කරන ක්‍රියාවන් මෙන් ම සටන් ද මිනිස් සමාජයේ පමණක් නොව, සත්ව ලෝකයේ ත් දක්නට තිබේ. තම ආදරවන්තිය ගේ සිත දිනා ගැනීමේ අරමුණින් ම ඉදිරිපත් කරන රැගුම්, ගැයුම් සත්ව ලෝකයේ ද බහුල වේ. සමහරෙකුගේ පැහැය වැඩි කර ගෙන සහකාරියක දිනාගැනීමට උත්සාහ ගැනී. වැලන්ටයින් දිනයේ මෙන්ම තම ආදරවන්තිය ට තෑගි ලබා දෙන ආදරවන්තයෝ ද මේ අතර වෙති.

මෙවැනි හැසිරීම් courtship display ලෙස ඉන්ග්‍රීසියෙන් හන්දුන් වන අතර ‘පෙර පෙම’ ලෙස සිංහලෙන් හඳුන්වයි.

නැටුම් ඉදිරිපත් කරන කුරුල්ලන් බොහෝමයක් වෙති. මේ අතරින් පැපුවා නිව් ගිනියා රටෙහි කැළෑ වල වාසය කරන Birds of Paradise නම් වූ කුරුල්ලන් වර්ග කිහිපය ඉදිරියෙන් ම වෙති. කැළයේ සමතලා බිමෙක කොළරොඩු ඉවත් කර පිරිසිදු කරගත් වේදිකාවක මේ කුරුල්ලන් තම රන්ගනය ඉදිරිපත් කරයි.

සමහර කුරුල්ලන් ගේ පෙනුම සුවැදි සමයේ දි වඩා දීප්තිමත් වේ. දීප්තිමත් වර්ණ ඇති පිරිමි සතුන් බොහෝවිට කිරිල්ලිය ගේ ප්‍රමුඛ තේරීම ට ළක්වෙන්නේ, මිනිස් සමාජයේ ද හොන්දින් ඇද පැළද ගත් පිරිමින්ට කාන්තාවන් ගේ ආකර්ශනය වඩා ලැබෙන ආකාරය පසක් කරමිනි.

සහකාරියව ආකර්ෂණය කර ගැනීමට ගී ගයන කොහා (ච) Challiyil Eswaramangalath Vipin

තවත් සමහර කුරුල්ලෝ ආදරවන්තිය ක් දිනා ගැනීම උදෙසා ගී ගයති. නැටුම් වලින් ඉතාමත් දක්ශයෝ නැතිවුවත්, තම සහකාරිය දිනාගැනීමට ගී ගයන කුරුල්ලන් අතරින් ලස්සනම ගීයක් ගයන කුරුල්ලෙක් නම් අප සැවොම ගේ ම පාහේ ගෙවතු වල දක්නට ලැබීම අපගේ වාසනාව ක් නොවේ ද..?? හැබැයි මේ ආදරවන්තයා තම ගී ගැයීමට තෝරා ගෙන ඇත්තේ, Valentine’s Day යෙදී තිබෙන පෙබරවාරිය නොව අප්‍රේල් මාසයයි. ඒ වෙනෙකෙකු නොව අප සැවොම දන්නා කොහා ය.

කොහා (Asian Koel) වසර පුරාම අප අවට දැක ගත හැකි කුරුල්ලෙකි. අනෙකුත් කාලවලදී මෙන් නොව, අප්‍රෙල් මාසයේදී කොහා නාද කරනුයේ තම රැහේ කිරිල්ලිය ක ආකර්ශනය කර ගැනීමටය.

නන්දනීය ගීයක් ගයමින් සහකාරිය ක් දිනා ගැනීමට උත්සාහ ගන්නා අපේ ගෙවත්තේ සිටින තවත් කුරුල්ලෙකි පොල්කිච්චා (Oriental Magpie-robin). ඉහල ස්ථානය ක සිට තම මියුරු නාදයෙන් තම වසම තහවුරු කරනා පිරිමි පොල්කිච්චා කිරිල්ලිය වටා රන්ගනය ක් ද ඉදිරිපත් පත් කරයි. පිහාටු  පුම්බා ගෙන, හොටය ඉහල ට කරගෙන කිරිල්ලිය  වටා මේ රන්ගනය කරන්නේ ඇයව තම වසගය ට ගැනීමටය.

පොල්කිච්චාගේ රැඟුම (C) Amar Singh

තම සහකාරිය ගේ සිත දිනාගැනීම ට රැගුමක් ඉදිරිපත් කරන තවත් කුරුල්ලන්  කිහිප දෙනෙකු ම අපගේ ගෙවතු හා ඒ අවට දැක ගත හැකිවේ. මේ අතරින්, අලු කොබෙයියා එක් කුරුලු විශේෂයක් පමණි. හින්දි චිත්‍රපටවල මෙන්ම ඒවා කොපි කර හැදූ සිංහල චිට්‍රපටවලත් ගීයක් ගයමින් තම පෙම්වතිය වටා නටන ආදරවන්තයන් ඔබත් දැක ඇතිවාට සැක නැත. සින්දු කියමින් පෙම්වතියට සමීප වන දසුන් මෙන් ම, ඈත සිට එක පිම්මේ ඇය වෙත දිව එන දසුන් ද මේ ගීත වල නිතර දකින්නට ලැබේ. මේ හා සමාන දසුනක් ඔබගේ ගෙවත්තේ සජීවීව ම ඉද හිට බලා ගත හැකි බව ඔබ දැන සිටියේ ද..? අපේ ගෙවත්තේ රගන මේ දර්ශන වල නළුවන් අළු කොබෙයියන් ය.

සුවැදි සමයේ දි (breeding season) ඉහල අහසට පියඹන පිරිමි අලු කොබෙයියා, එක්වර පහත ට පාවී එන්නේ පියාපත් විදහාගෙනය. ගැහැනු අලු කොබෙයියා වටා ඔලුව නවා ගෙන බෙල්ලේ පිහාටු පුප්පා ගෙන නාද කරමින් අනග රැගුමක් නටන අයුරු ද ශබ්ද නගමින් සෙමි සෙමින් තම පෙම්වතිය වෙත ලගා වෙන අයුරුත් අළු කොබෙයියන් යුවල දෙස අවධානයෙන් බලා සිටිය හොත් දැක ගත් හැකි වනු ඇත. සාමාන්‍යයෙන් යුවලක් ලෙස ගැවසෙන අළු කොබෙයියා චිත්‍රපට වල රගන නළු නිළියන් විසින් කරනා රැවටීමක් මෙන් නොව, නියම ආදරවන්තයන් ලෙස එකිනෙකාට ලැදියාවෙන් දිවිය පුරාම එක්ව සිටින බව පැවසේ.

ගෘහාශ්‍රිත පරෙවියන් ද ගෙල පෙදෙසේ පිහටු පුම්බාගෙන කිරිල්ලියන් වටා රන්ගනය ක යෙදෙනවා ඔවුන් දෙස අවදානයෙන් බැලුවහොත් බොහෝ විට ඔබට නිරීක්ෂණ ය කරන්නට ලැබෙනු ඇත.

පිළිහුඩුවා ගේ පෙරපෙම රැඟුම (ච) Akshay_Charegaonkar

තම සහකාරිය ට තෑගි ලබා දෙන අපේ ගෙවත්තේ අසල්වැසියන් අතර ළය-සුදු පිළිහුඩුවා (White-breasted Kingfisher) ප්‍රමුඛ වේ. එහෙත් වැලන්ටයින් දිනයේ පෙම්වතුන් ලබා දෙන සුවද හමනා තෑග්ගක් වෙනුවට පිළිහුඩුවා තම සහකාරිය ට ලබා දෙන්නේ පිලී ගන්ද ගසන පණ ගසනා මාලුවෙකි. නැතහොත් හොන්ඩින් වැඩුනු පණුවෙකි. වැලන්ටයින් දිනයේ රස විදින චොක්ලට් පෙත්තක මිහිර, මේ තෑග්ගේත් පිළිහුඩුවා ට ලැබෙන වා වන්නට ඇත. පියාපත් විහිදා වලිගය ගස්සමින් හොටය ඉහළට කර ශබ්දයක් නගා පෙරපෙම පෙන්වන රංගනයක යෙදෙන පිළිහුඩුවන් ඔබ ගෙවත්ත අවටත් උදැසනම මේ කාලයේ දී දැක ගත හැකි වනු ඇත.

රෑන ගිරවා (Rose-ringed Parakeet) ද ගෙවත්තේ දැකගත හැකි ආදරවන්ත හැසිරීම් දක්වන කුරුල්ලෙකි. හොට පටලවා ගනිමින් දක්වන හැසිරීම සිපගැනීමක් සිහිගන්වයි. අප සැවොම දන්නා තවත් මනරම් courtship display එකකි පිල්විදහා දක්වන මොනරාගේ මනරම් රන්ගනය. දැන් දැන් සමහර පෙදෙස් වල ගෙවතු වලින් ද වාර්තා වන මොණරා ගේ රන්ගනය නම් ලෝකයේම ප්‍රසිද්ධ රන්ගනයකි.

අලුකොබෙයි යුවලක් (ච) රිශානි ගුනසිංග

කුරුල්ලන් ඈත අතීතයේ සිටි ඩයිනෝසරයන් ගෙන් පරිණාමය වී ඇතැයි සැලකේ. 2016 දී සිදුකල විද්‍යාත්මක පරීක්ෂණ ය ක සොයා ගෙන තිබුනේ, සමහර ඩයිනෝසරයන් ද අද කුරුල්ලන් විසින් සිදුකරන ආකාරයේ  මෙවැනි courtship display හි යෙදුනු බවයි . ඩයිනෝසරයන් ගේ ෆොසිල හමුවූ ස්ථාන කීපයකින් ම බිම පාෂාණ වල එකම රටාවකට පාහේ පාද තැබීමෙන් ඇති වූ සළකුණු අධ්‍යයනය මගින් මේ පරීක්ෂකයින් මෙම නිගමනයකට එළඹී තිබේ.

සහකාරිය ක් දිනා ගැනීමට කරන මෙවන් රන්ගනය යන් විටෙක කුරුල්ලාට අවාසි දායක අවස්ථා බොහොය. පලමුව පිරිමි කුරුල්ලන් මේ කාලයේ දී වඩා වර්ණවත් වේ. මෙසේ වඩාත් වර්ණවත් වීමක් යනු විලොපිකයන්ට ගේත් අවධානය වඩාත් ම යොමු වීමකි. අනෙකුත් පිරිමි කුරුල්ලන් සමග සටනකින් තුවාලයක් වුවහොත් එයත් අවාසිය කි. එහෙත් පරිණාමයේ දී හොඳම ජාන ඉදිරියට ගෙනයාමේ ක්‍රමවේදයක් ලෙස මෙම පෙරපෙම් චාරිත්‍ර ඇතිවූ බව පිළිගත් මතයකි.

පෙරපෙමට මෙතරම් කාලයක් හා ශ්‍රමයක් වැය කලත්, කුරුල්ලන් අතර ලිංගිකව හැසිරීමට නම් ගතවන්නේ ඉතාමත් කුඩා කාලයකි. ක්ෂිරපායින්ට මෙන් පිරිමි සහ ගැහැණු ලෙස වෙනස් වූ ලිංගික අංග කුරුල්ලන්ට නොමැති අතර, cloaca නැතහොත් Vent ලෙස හදුන්වන වන, වසුරු පිට කිරීමටත් භාවිත වන සමාන විවරය න් පිරිමි මෙන්ම ගැහැණු කුරුල්ලාට ද තිබේ. ලිංගික එක්විමකදී කිරිල්ලිය තම වලිගය පසෙකට කර ඇයගේ Cloaca විවරය නිරාවරණය කරන අතර, ඇයගේ පිට මත නැගී පිරිමි කුරුල්ලා තම Cloaca විවරය ඒ මත සමපාත කර ශුක්‍රාණු පිට කිරීමක් සිදු කරයි. මේ ක්‍රියාවලියට සාමාන්‍යයෙන් ගතවන්නේ තත්පර කිහිපයක් පමණි.

සුවැදී සමයන් (Breeding Season) කුරුලු වර්ගයෙන් වර්ගයට වෙනස් වේ. එහෙත් හොඳින් නිරීක්ෂණය කළහොත් පෙරපෙම චාරිත්‍රයේ යෙදෙන කුරුල්ලන් මෙන්ම ඔබ නිවස අසල කැදලි තනන කුරුල්ලන් ද ඔබට දැක ගත හැකි වනු ඇත. විවිධ කුරුල්ලන් කැදලි තනන්නේ විවිධ ආකාරයට වන අතර, ඔබ ගේ ගෙවත්තෙත් වැඩිපුර ගස් වවා ඔවුන්ට හිතරක පරිසරයක් නිර්මාණය කළහොත්, වසර පුරාම ඔබගේ ගෙවත්ත කුරුල්ලන්ගේ ආදරයෙන් පිරිණු ස්ථානයක් වනු නිසැකය.

මොනරාගේ නැටුම

Porpoise completes Lanka’s full hand of cetacean wonders

February 23, 2018

Sri Lankan waters are home to 30 species of marine mammals, including dugongs, whales and dolphins. Now the remaining member of the cetacean group, the porpoise, officially joins this list.

Indo-Pacific finless porpoise washed ashore at Talaimannar (c) Department of Wildlife Conservation

The porpoise is a close relative of the dolphins; both look similar, with a shorter beak helping to distinguish the porpoise.

There are six species of porpoises in the world and researchers confirmed the kind found here is the Indo-Pacific finless porpoise (Neophocaena phocaenofides).

In a paper recently published in the Journal of Threatened Taxa, researcher Ranil Nanayakkara writes that he first observed pods of Indo-Pacific finless porpoises during survey trips in 2014. In addition, a photograph by Sandaruwan Abeyratne showing a marine mammal washed ashore off Talaimannar beach, was identified as being of the same species.

The researchers continued obtaining records of dead specimens of Indo-Pacific finless porpoises, confirming their presence in our waters. The paper quotes local fishermen describing a marine mammal found near the islands of Adam’s Bridge as having features that match those of the porpoise.

“Their presence in the Gulf of Mannar and Palk Bay is not surprising as habitats such as shallow estuaries and bays are ideal for these porpoise,” Mr. Nanayakkara said, adding that they were also present off the Indian coast, just 30km away.

Indo-Pacific Finless Porpoise swimming in Palk Bay (c) Ranil Nanayakkara

The lack of previous scientific records of the porpoise in Sri Lanka could have been due to the war that prevented researchers investigating in these areas, Mr. Nanayakkara added.

This is the only porpoise to lack a true dorsal fin. Instead, there is a low ridge covered in thick skin bearing several lines of tiny tubercles, according to literature. With 15-21 teeth in each jaw, the mammals also have, on average, fewer teeth than other porpoises. The flattened, spade-shaped teeth of porpoises distinguish them from the conical teeth of dolphins. Porpoises are not as acrobatic as dolphins but are quite active swimmers.

The Indo-Pacific finless porpoise is categorised as “vulnerable” to extinction in the International Union for the Conservation of Nature (IUCN) Red List of Threatened Fauna and Flora which states that since this species remains in coastal waters there is a high degree of interaction with humans that often puts it at risk.

They are particularly vulnerable in Sri Lankan waters because they inhabit the heavily-used part of the Palk Bay where boat traffic and fishing pressures are high.

Many porpoises die after becoming entangled in nets. Illegal fishing pressure such as dynamiting and “Leila nets” that enable bottom purse-sein fishing also occur in these areas, posing a threat to the species, the researchers state.

The proposed Sethusamdram shipping canal project aimed at dredging the sea deeper could also pose a bigger threat to the species, Mr. Nanayakkara said.

The fact that this porpoise and other endangered species of marine mammals are regularly encountered off the southern coast of India indicates that a cross-boundary research initiative by Indian and Sri Lankan scientists focusing on the conservation of the species is essential, the researcher pointed out.

“We believe that through such an initiative a more holistic approach could be adopted when studying and conserving the species, which could then be expanded to encapsulate many other marine species and ecosystems,” Mr. Nanayakkara said.

Bizarre legged fish in Kalutara catch   
The ocean still hides many secrets and some bizarre-looking creatures such as the strange fish with legs and a large mouth caught two weeks ago in a Kalutara fisherman’s net about 8km offshore.

Residents of Kalutara alerted the Department of Wildlife Conservation about the strange creature and the department sent marine biologists photographs of it to obtain identification. Expert Ranil Nanayakkara identified it as the frog fish.

Frogfish, which distantly resemble a typical fish, are about 2.5–38cm long and live at the bottom of the ocean.

They are ambush predators that lay motionless on the seabed until the prey comes closer. They move slowly but strike extremely rapidly, sometimes in as little as six milliseconds, without giving chance of scape to unwary

Frogfish have a stocky appearance and belong to the Antennarius genus that consists of 11 species. From the photograohs he had been sent, Mr. Nanayakkara tentatively identified the fish caught in Kalutara as the Indian frogfish, Antennarius indicus. Mr. Nanayakkara said he had seen frogfish in Kalpitiya, Hikkaduwa and Trincomalee.

Published on SundayTimes on 11.02.2018

වැඩි අවධානයක්‌ නො ලැබෙන ශ්‍රී ලංකාවේ කැළෑ බළල්ලු

February 21, 2018

Published as the cover story of Vidusara on 14.02.2018.

ලෝකයේ බිළාල කුලයේ සාමාජිකයන් 40 දෙනෙකි. මෙයින් 33 දෙනකු ම අයත් වන්නේ කුඩා බිළාලයන් (small wild cats) කොටසට වේ. විශාල ගණයේ බිළාල සාමාජිකයන් 7 දෙනා ගැන නම් ඔබ බොහෝ දේ දන්නවා නිසැක ය. ව්‍යාඝ්‍රයා, සිංහයා, ජගුවරයා මෙන්ම කොටියා ද මේ කොටසට අයත් ය. බළලුන් විද්‍යාත්මකව වර්ග කිරීමේ දී ක්‍ෂීරපායි වර්ගයේ, කානිවෝරා ගෝත්‍රයේ, ෆෙලීඩේ කුලය ලෙස වර්ග වන අතර, ශ්‍රී ලංකාවේ මේ කුලයේ සාමාජිකයන් 4 දෙනකු ස්‌වාභාවිකව වාර්තා වේ.

ශ්‍රි ලංකාවේ මේ බිළාල පවුලේ සිටින විශාලතම සාමාජිකයා කොටියා ය (Leopard). මීට අමතර ව තවත් කැළෑ බළලුන් වර්ග 3ක්‌ සිටියි. කොටියා ගැන විශාල අවධානයක්‌ ඇතත්, අනෙකුත් කැළෑ බළලුන් පිළිබදව නම් අප දන්නා දේ බොහෝ සීමිත ය. හදුන් දිවියා, බළල් දිවියා (වල් බළලා) සහ කොළ දිවියා ශ්‍රී ලංකාවේ ස්‌වාභාවිකව දැකගත හැකි වල් බළලුන් වේ. හදුන් දිවියා යම්තාක්‌ දුරකට හැඳිනුවත්, අනෙකුත් වල් බළලුන් දෙදෙනා පිළිබදව අවධානය ඉතා ම අඩු ය.

ශ්‍රී ලංකාවේ වාසය කරන මේ වල් බළලුන් සියල්ල ම පාහේ පොදු ආහාර දාමයන්හි ඉහළ පුරුක්‌ වන අතර ඔවුන් අතර සමාන හැසිරීම් රටා බොහොමයක්‌ ඇත. සියලු ම වල් බළලුන් නිශාචර වන අතර, ඔවුහු තමන්ට අනන්‍ය ප්‍රදේශයක්‌ වෙන් කරගෙන ජීවත් වෙති. බොහෝ විට හුදකලා දිවියක්‌ ගත කරන අතර රංචුවක්‌ ලෙස දක්‌නට නො ලැබේ.

කොටියා පිළිබද විවිධ පර්යේෂණ බොහොමයක්‌ සිදු වුවත්, මේ වල් බළලුන් පිළිබදව ශ්‍රී ලංකාවේ එතරම් විද්‍යාත්මක පර්යේෂණ සිදු කොට නොමැත. සංරක්‌ෂණය පිණිස මේ සතුන් පිළිබද ව විද්‍යාත්මක අධ්‍යයනයක්‌ ඉතා ම අවශ්‍ය වන අතර මේ සදහා මෑතක දී යොමු වූ තරුණ පර්යේෂකයන් දෙපළක්‌ වූ අන්‍යා රත්නායක සහ අශාන් තුඩුගල මේ සත්ත්වයන් – විශේෂයෙන් ම හදුන් දිවියන් පිළිබදව සිදු කරන පර්යේෂණ ඇගයීමට ලක්‌ කළ යුතු වේ.

අන්‍යා රත්නායක ගේ පර්යේෂෂණය මූලික ව ම නගරාශ්‍රිත ව තවමත් වාර්තා වන හදුන් දිවියන් පිළිබදව ය. වසර 2014 දී ආරම්භ කළ නගාරාශ්‍රිත හදුන් දිවියන් අධ්‍යයන ව්‍යාපෘතිය “Urban Fishing Cat Project” ලෙස නම් කර ඇති අතර මේ ව්‍යාපෘතිය මගින් විශේෂයෙන් ම කොළඹ අවට ගැවසෙන හදුන් දිවියන් පිළිබදව බොහෝ පර්යේෂණ සිදු කර තිබේ.

වනජීවී සංරක්‌ෂණ දෙපාර්තමේන්තුවේ ද සහාය සහිතව සිදු කෙරෙන මේ පර්යේෂණයේ දී සොයාගත් කරුණක්‌ වූයේ, ඉතිරි ව ඇති තෙත් බිම් ආශ්‍රිත ව තවමත් හදුන් දිවියන් ජීවත් වන බව ය. මේ ප්‍රධාන තෙත්බිම්වලින් තරමක්‌ ඈත ප්‍රදේශවලින් ද හදුන් දිවියන් වාර්තා වී තිබුණේ ඔවුන් ගේ පරිසරයට හැඩගැසීමේ හැකියාව මොනවට පැහැදිලි කරමිනි. දහවල සැගවී සිට රාත්‍රියේ දි ක්‍රියාත්මක වන හදුන් දිවියා ගේ ජීවන රටාව මෙසේ මිනිසුන් ගෙන් වසන් වී ඔවුන් අසල ම ජීවත් වීමට ඔවුනට උදව් වී තිබෙන බව අන්‍යා අප හා පැවසුවා ය.

“වරක්‌ ඉතා ම ජනාකීර්ණ කොළඹ 6 ප්‍රදේශයෙන් ද හදුන් දිවියකු වාර්තා වූවා” අන්‍යා අප සමග බෙදා ගත්තේ රසවත් කථාවකි. කොළඹ 6 ප්‍රදේශයේ ගෙවත්තක පොකුණක සුරතලයට ඇති කළ ඉතා වටිනාකමකින් යුතු කාෆ් වර්ගයේ මත්ස්‍යයන් එකා දෙන්නා අඩු වන බව දැනගත් ගෙහිමියා, ඒ අසල වූ CCTV කැමරාව පොකුණ දෙසට යොමු කළේ සොරා අල්ලාගැනීමට ය. එදින උදෑසන ද පොකුණේ විශාල මත්ස්‍යයන් කිහිප දෙනකු ම අඩු ව තිබූ නිසා, කෝපයට පත් ගෙහිමියා CCTV කැමරාවේ සටහන් වුණු දර්ශන නිරීක්‌ෂණය කළේ සොරා අල්ලාගැනීමට ය. එහෙත් කැමරාවේ සටහන් ව තිබූ දර්ශනය ඔහු මවිතයට පත් කළේ ය. CCTV කැමරාවේ සටහන් ව තිබුණේ සොරකු මෙන් කානුවක්‌ අස්‌සෙන් ගෙවත්තට හෙමිහිට ගාටන හදුන් දිවියෙකි. පොකුණේ ගැට්‌ටේ සිට නිසොල්මන් ව පිහිනන මාළුන් නිරීෂණය කර කුරුමානම් අල්ලා මාළුවකු අල්ලාගන්නා ආකාරය CCTV කැමරාවේ මනා ව සටහන් ව තිබිණි.

මීට අමතර ව පසුගිය වසරේ දී ඉතා ම ජනාකීර්ණ බොරැල්ල (කොළඹ 8) ප්‍රදේශයෙන් ද කුඩා හදුන් දිවි පැටවකු හමු වී තිබිණි.

තවත් තරුණ පර්යේෂකයකු වූ පේරාදෙණිය සරසවියේ අශාන් තුඩුගල විසින් 2013 දී The Save fishing Cat Conservation Project (හදුන් දිවියන් සංරක්‌ෂණ ව්‍යාපෘතිය) ආරම්භ කරන ලද අතර, විශේෂයෙන් ම මහනුවර ඇතුළු කදුකරයේ ජීවත් වන වල් බළලුන් පිළිබද ව පර්යේෂණ එමඟින් මෙහෙයවනු ලබයි.

මහා මාර්ග හරහා පැනීමේ දී බොහොමයක්‌ හදුන් දිවියෝ අනතුරට පත් වෙති. තෙත් බිම් සහිත ප්‍රදේශවල දී මෙලෙස හදුන් දිවියන් අනතුරට පත් වන පෙදෙස්‌ බහුල ය. මෙසේ හදුනාගත් ප්‍රදේශ කිහිපයක ම රියදුරන් දැනුවත් කිරීම සඳහා මාර්ග සංඥ පුවරු සවි කිරීම අශාන් තුඩුගල ඇතුළු පිරිස විසින් මීට කාලයකට පෙර සිදු කෙරිණි. හදුන් දිවියන් මාර්ගය පනින ස්‌ථාන මුලින් හදුනාගෙන ඉන්පසු මෙලෙස පුවරු සවි කිරීම ඔවුන් විසින් සිදු කෙරිණි.

වල් ඌරන් වැනි වෙනත් සතුනට ඇටවූ මන්දවල පැටලී අනතුරට ලක්‌ වූ හදුන් දිවියන් ගැන ද නිතර වාර්තා වේ. මෙවන් අවස්‌ථාවල දී සතුන් නිර්වින්දනය කර මන්දෙන් මුදාගෙන ප්‍රතිකාර කිරීමට බොහෝ විට සිදු වේ.

මිනිස්‌ වාසස්‌ථාන අසල ජීවත් වන හදුන් දිවියන්, අසල තිබෙන කුකුළු කොටුවලට රිංගා කුකුළන් දඩයම් කිරීමට ගොස්‌ හසු වන අවස්‌ථා ද තිබේ. අනාරක්‍ෂිත ළිංවල වැටුණු හදුන් දිවියන් ද බොහෝ විට වාර්තා වේ. මෙවන් අවස්‌ථාවල දී ගම්වාසීන් ඔවුන් වනජීවී නිලධාරීන් හට භාර දීම නම් පැසසිය යුතු කරුණකි. එහෙත් සමහර අවස්‌ථාවල දී ගම්වාසීන් දැඩි ව ඉල්ලා සිටින්නේ මෙවැනි හදුන් දිවියන් අල්ලා වෙනත් ස්‌ථානයකට ගොස්‌ අතහරින ලෙස ය. එනමුන් හදුන් දිවියා තම තමන් ගේ වසම් ආරක්‍ෂා කරගන්නා සත්ත්ව කොට්‌ඨාශයක්‌ නිසා, වෙනත් ස්‌ථානයකට ගෙන ගොස්‌ අතහැරීම සුදුසු දෙයක්‌ නො වන බව පරීක්‌ෂකයන් ගේ මතයයි.

කොළඹ ආශ්‍රිත ව හමු වූ හදුන් දිවියන් කිහිප දෙනකුට ම රේඩියෝ කරපටි (Radio Collars) පළදා මුදා හැරීමට අන්‍යා ඇතුළු පර්යේෂකයන් කටයුතු කර තිබිණි. ඔවුන් ගැවසෙන ප්‍රදේශ හදුනාගැනීමටත්, ඔවුන් ගේ හැසිරීම අධ්‍යයනයටත් මේ පර්යේෂණය ඉවහල් වූ බව අන්‍යා පැවසුවා ය. වෙනත් ප්‍රදේශවලට ගෙන ගොස්‌ දැමු හදුන් දිවියන් බොහෝ විට තෙත්බිම් තුළට නො ගොස්‌, එහි සීමාව අවට ගැවසෙනු මෙහි දී නිරීක්‌ෂණය විය. තෙත් බිම් තුළ දැනටත් තම වසම වෙන් කරගෙන සිටින හදුන් දිවියන් සිටින නිසා, ඔවුන් සමග ගැටුමක්‌ ඇති වීම වළකාගැනීමට මේ පරිසරයට අලුතින් හදුන්වා දුන් සාමාජිකයා තැත් කිරීමක්‌ ලෙස පර්යේෂකයෝ මෙය හදුන්වති. මෙසේ කළුතර ප්‍රදේශයෙන් අල්ලා මුදාහැරි හදුන් දිවියකු අවසානයේ දක්‌ෂිණ අධිවේගී මාර්ගයේ වාහනයක ගැටී මිය යන තුරු ඉතා දුර ප්‍රදේශයක්‌ ගෙවා දැමූ බව අන්‍යා අනාවරණය කළා ය. මෙය මේ සත්ත්වයා නැවත තම නිජ භුමිය සොයාගැනීමට කළ උත්සාහයක්‌ ලෙස ද පර්යේෂකයෝ අනුමාන කරති.

මේ වල් බළලුන් නිරීක්‌ෂණය පිණිස බහුල ව භාවිත වන උපකරණයකි කැමරා උගුල් (Camera traps). වල් බළලුන් ගේ පා සටහන් තිබෙන, ඔවුන් නිතර ගැවසෙනවා යෑයි සිතෙන තැන් අවට මෙවැනි කැමරා අටවන අතර, ඒ ඉදිරියෙන් චලනය වන දෙයක්‌ ගිය විට කැමරාව ස්‌වයංක්‍රීය ව ක්‍රියාත්මක වේ. ඉන්පසු මේ ඡායාරූප එකින් එක විශ්ලේෂණය කරන පර්යේෂකයෝ, ඒ ඉදිරියෙන් ගිය සතුන්, ඡායාරූපය මගින් අධ්‍යයනය කරති.

දිවියා සහ කොටියා ගේ පටලැවිල්ල

ඉංග්‍රීසි භාෂාවෙන් පැහැදිලි ව ශ්‍රී ලංකාවේ බිළාල පවුලේ සමජිකයන් හදුනාගැනීමට නම් තිබුණත්, සිංහල ව්‍යවහාරයේ දී නම් නම් බොහෝ විට යෙදෙන්නේ පැටලිලිසහගත ව ය. නිවැරැදි යෙදීම වන්නේ Tiger – ව්‍යාඝ්‍රයා ලෙසත්, Leopard – කොටියා ලෙසත් හැදින්වීමයි. ලංකාවේ ජීවත් වන Leopard උප විශේෂය Panthera pardus kotiya ලෙස නම් කිරීමෙන් ම මේ බව පැහැදිලි වේ. එහෙත් බොහෝ තැන්වල Leopard තවමත් හදුන්වනු ලබන්නේ ‘දිවියා’ ලෙස ය. ‘දිවියා’ යන වචනය, ශ්‍රී ලංකාවේ කුඩා වල් බළලුන් හැදින්වීම පිණිස ම වෙන් කරගනිමු යෑයි පර්යේෂකයෝ යෝජනා කරති. කුඩා වල් බළලුන් සියලු දෙනාට ම – එනම් හදුන් දිවියා, බළල් දිවියා මෙන්ම කොළ දිවියාට ද ‘දිවියා’ යන වදන පොදු නිසා ‘දිවියා’ යන සිංහල හැදින්වීම කුඩා වල් බළලුන්ට යෙදීම වඩා ගැළපෙන බව පැහැදිලි ය. එනිසා විශේෂයෙන් ජනමාධ්‍ය හසුරුවන්නන් ගෙන්, ඉදිරියට මේ පැටලැවිල්ල ලිහෙන පරිදි සිංහල නම භාවිත කරන මෙන් ඉල්ලා සිටිමු.

කැළෑ බළලුන් ගේ ව්‍යාප්තිය සටහන් කරගැනීමට සහාය වෙමු

ජාතික වනෝද්‍යාන වැනි ආරක්‍ෂිත වන ජීවී ප්‍රදේශවලට පිටින් ද තවමත් ජීවත් වන වල් බළලුන් ගේ ව්‍යාප්තිය පිළිබද නිසි අධ්‍යයනයක්‌ තවමත් හරිහැටි කෙරී නොමැත. මේ වල් බළලුන් කොහේ දී හෝ ඇස ගැටුණ හොත්, එම දත්ත පර්යේෂකයන් වෙත යොමු කිරීමට ඔබට ද දැන් අවස්‌ථාව සලසා තිබේ. පුරවැසි විද්‍යාත්මක ව්‍යාප්තියක්‌ ලෙස ක්‍රියාත්මක මේ වැඩසටහන සදහා දත්ත සැපයීමට විද්‍යා සගරාවක පාඨකයන් වූ ඔබට ද ආරාධනා කරන්නෙමු. කෙසේ වෙතත් හරිහැටි හදුනාගත් නිරීක්‌ෂණ පමණක්‌ මෙහි සටහන් කරන මෙන් අපි කාරුණික ව ඉල්ලා සිටින්නෙමු. වෙබ් අඩවියට පිවිස ඔබ ගේ නිරීක්‌ෂණ යොමු කළ හැකි වේ.

හරහට හිටින්නට පුළුවන් වැඩි සත්ත්ව කරුණාව

ලංකාවේ සිටින කැළෑ බළලුන් ගේ, හදුන් දිවියන් ගේ මෙන්ම කොටියා ගේත් කුඩා පැටවුන් ගෙදර ඇති කරන බළල් පැටවුන් මෙන්ම සුරතල් ය. කැළෑබද පෙදෙස්‌වල දී, මව පෙනෙන්නට නොමැති අවස්‌ථාවල දී, මව විසින් අතහැර දමන ලද හෝ, අනතුරකට ලක්‌ වූ මවක ගේ පැටවුන් ලෙස සිතා හෝ යහපත් ෙච්තනාවෙන් මේ පැටවුන් බේරාගැනීමේ අදහසින් රැගෙන විත් වනජිවී නිලධාරීන්ට භාර දෙන ලද අවස්‌ථා කිහිපයක්‌ ම වාර්තා විය. එහෙත්, කැළයේ තනි ව ම සිටි පලියට ම, අතරමං වූ පැටවුන් යෑයි

රැගෙන ඒම නො කළ යුතු දෙයකි. කැළෑ බළල්ලු බොහෝ විට තම පැටවුන් සගවා තබා දඩයමේ යති. සමහර විටෙක ඔබ ගේ පැමිණීමෙන් කලබලයට පත් වී පැටවුන් සගවා, බැළලිය එම ප්‍රදේශය මගහැර ගියා වන්නට ද පුළුවන. ඒ නිසා මෙවන් අවස්‌ථාවක දී පැටවුන් රැගෙන යැමට පෙර හැකි නම් පැය කිහිපයක්‌ සෝදිසියෙන් සිටින්න. පැය දෙකකටත් වැඩි කාලයක දී මව නො පැමිණිය හොත් පමණක්‌, මේ පැටවුන්ට උදව් කරන්න.

කෙසේ වෙතත් ලංකවේ වනජීවී නීතිය අනුව මේ සියලු වල් බළලුන් ආරක්‍ෂිත සතුන් නිසා, ඔබ අසල ම තිබෙන වනජීවී කාර්යාලය වෙත ද මේ බව දන්වන්න. මේ වල් බළලුන් කුඩා කාලයේ දී හුරතල් වුවත්, වැඩුණු පසු ඉක්‌මනින් තරහ යන කැළෑ ගති පෙන්වන නිසා, මොවුන් ඇති කිරීමෙන් වළකින්න.

වල් බළලා – (Jungle Cat – Felis chaus kelarti)

මොහු ලොව වෙසෙන බළල් විශේෂයේ (Felis chause) ඵක්‌ උප විශේෂයකි. හදුන් දිවියාට වඩා කුඩා ය. හදුන් දිවියාට වඩා කුඩා මධ්‍යම ප්‍රමාණයේ විශාලත්වයකින් යුතු දිවියෙකි. බරින් කිලෝ ග්රෑම් 3ත් 16ත් පමණ ද, දිගින් සෙ.මී 50ත් 94ත් අතර ද වේ. සෙ.මී. 20ත් 31ත් පමණ අතර වන වලිගයකින් යුක්‌ත ය. ගැහැනු සතුන් පිරිමි සතුනට වඩා ප්‍රමාණයෙන් කුඩා ය. ලොමින් ගහණ ශරීරයක්‌ ඇති මොවුන් ගේ ශරීරය දුඹුරු පැහැ අළු ස්‌වභාවයක්‌ ගනියි. ඉදිරි ගාත්‍රාවල කළු පැහැති ඉරි 2ත්a 3ත් අතර ප්‍රමාණයකින් ද, වයිරම් සහිත වලිගයකින් ද යුක්‌ත ය. කන් අග ඇති කළු පැහැ ලෝම සහිත කොටස මේ උප විශ්ෂයට ආවේණික ලක්‌ෂණයකි. ලෝක රතු දත්ත වාර්තාවට අනුව තර්ජනයට ලක්‌ වූ විශේෂයක්‌ ලෙස නම් කර ඇත.

වල් බළලා තමාට වඩා බලයෙන් අඩු ඕනෑ ම සතකු ආහාරයට ගනී. එ නම් කුරුල්ලන්, මීයන්, හාවුන් හා කුඩා ක්‍ෂීරපායි සතුන් ය. සාමාන්‍යයෙන් ගෘහස්‌ථ බළලකුට හැඩයෙන් සමාන ය. ගෘහස්‌ථ බළලකුට වඩා කෙටි වලිගයක්‌ හා දිගු ගාත්‍රා ඇත. පිරිමි සතුන් හා ගැහැනු සතුන් හැඩරුවෙන් වෙනස්‌ ය. ගැහැනු සතුන් කුඩා ය. පිරිමි සතුන් සාමාන්‍යයෙන් රාත්තල් 15ක්‌ පමණ බර ය. ලෝකයේ උතුරු ප්‍රදේශවල ජීවත් වන වල් බළලුන් අළු දුඹුරු පැහැති ය. දකුණු ප්‍රදේශවල ජීවත් වන බළලුන් වඩාත් කහ හා රතු පැහැති ය. මුහුණේ හා පාදවල ළා දුඹුරු පැහැති ඉරි තිබේ. කන උඩ තද දුඹුරු හා කළු පැහැති ලොම් ඇත. මොවුන් ගේ දඩයම් කරන චර්යා අනෙක්‌ බළලුන්ට සමාන ය. කුරුමානම අල්ලා දඩයම මතට පනී. කුඩා මුව පැටවුන් වුව ද මරා දමයි. දහවල් කාලයේ දී ක්‍රියාශීලී ය. අන්තරායක දී සැගවීමට හා විවේක ගැනීමට ගුහාවට යයි. ප්‍රජනනය සිදු කරන කාලය ප්‍රදේශය අනුව වෙනස්‌ වේ. ගර්භණී කාලය සති 8ක්‌ පමණ වේ. එක වර පැටවුන් 3-4ක්‌ පමණ බිහි කරයි.

මොහු ලංකාවේ පහතරට, වියළි හා ශුෂ්ක කලාපවල ව්‍යාප්ත වී සිටින්නෙකි. මේ කලාපවල ඇළ දොළ ආසන්නයේ, විවෘත බිම් හා වගාබිම් ආශ්‍රිත ව මොවුහු ගැවසෙති. රාත්‍රියේ කුඹුරු හා කෙසෙල් වතු ආශ්‍රිත ව ද දැකිය හැකි බව සදහන් වේ. මේ සත්ත්වයා ද වැඩිපුර ක්‍රියාකාරී වන්නේ රාත්‍රි කාලයේ දී ය. මොවුහු දිවා කාලයේ දී තුරු මුදුන් මත ලැග සිටිති. මධ්‍යම ආසියාවේ නයිලි නිම්න ආශ්‍රිත රටවල හා අග්නිදිග ආසියාතික රටවල දක්‌නට ලැබේ.

හදුන් දිවියා – (Fishing Cat – Prionailurus viverrinus)

ශ්‍රී ලංකාවේ බිළාල පවුලේ දෙවැනි විශාලතම සාමාජිකයා ය. අඩි දෙකක්‌ / දෙක හමාරක්‌ (සෙන්ටිමීටර 57 – 78 ක්‌) පමණ දිගකින් යුතු හදුන් දිවියාට සෙන්ටිමීටර 20 – 30 අතර දිගකින් යුතු කෙටි වයිරම් සහිත වලිගයක්‌ තිබේ. හදුන් දිවියා කිලෝග්රෑම් 5 – 16 බරකින් යුක්‌ත වේ. විශාලත්වයෙන් අඩක්‌ වර්ධනය වුණු කොටියකු ගේ පෙනුමක්‌ ඇත. ලොම් ළා දුඹුරු පැහැ වන අතර එහි අපිළිවෙළට විහිදුණු තද දුඹුරු ලප ඇත. කුඩා කළු පැහැ කන් දෙකකින් හා කනේ පසුපස සිට ගෙල දක්‌වා දිවෙන කළු පැහැ ඉරි 6 සිට 8 දක්‌වා ප්‍රමාණයකින් යුක්‌ත වන මොවුන් ගේ ශරීරය කළු මිශ්‍ර අළු පැහැයක්‌ ගනියි. කනෙහි පිටුපස්‌ස කළු ය. ඒ මධ්‍යයෙහි සුදු ලපයක්‌ ඇත. උදර ප්‍රදේශය සුදු ය.

ලෝක රතු දත්ත වාර්තාවට අනුව අන්තරාදායක තත්ත්වයට පත් විශේෂයක්‌ ලෙස නම් කර ඇත.

ඉන්දියාව, ශ්‍රී ලංකාව, බංග්ලාදේශය, වියට්‌නාමය, මලයාසියාව වැනි රටවල ව්‍යාප්ත ව සිටින අතර අග්නිදිග ජාවා දූපත්වලට සීමා වේ. පාකිස්‌ථානයෙන් ද මේ සත්ත්ව විශේෂය වාර්තා වන නමුදු මෑතකාලීන වාර්තා වීමක්‌ පිළිබඳව සඳහන් නො වේ. වගුරු බිම්, කඩොලාන දිය පහරවල් හා සදාහරිත පහත් කදුකර වනාන්තරවල විසීමට රුචිකත්වයක්‌ දක්‌වයි.

හදුන් දිවියා ඉතා දක්‍ෂ කිමිදුම්කරුවෙක්‌ ද වේ. ප්‍රධාන වශයෙන් මිරිදිය මසුන් ආහාරයට ගන්නා අතර ඊට අමතර ව කුඩා ක්‍ෂීරපායීන්, සර්පයන්, කුරුල්ලන් හා ගොළුබෙල්ලන් ආහාරයට ගනු ලැබේ. මසුන් සහ ගෙම්බන් වැනි සතුන් ඇල්ලීමේ දී ඉදිරිපස ගාත්‍රාවලින් පහර දී කොටු කර අල්ලාගන්නා අතර ජලජ පක්‍ෂීන් දඩයමේ දී ජලය යටින් කිමිදී ගොස්‌ ක්‍ෂණික පහරදීම් කරනු ලැබේ. නිශාචර දඩයම්කරුවකු ලෙස ප්‍රකට මොහු දිවා කාලය නිහඩ, නිශ්චල ස්‌ථානයක ගත කිරීමට ප්‍රිය කරයි. දිය මත පිහිනා යැමේ දී දිශාව තීරණය කරගැනීමට කෙටි වලිගය උපකාරී වේ. ඔවුන් ගේ පාද පිහිටා ඇති ආකාරය ද ඔවුනට පිහිනීමට උදව් වේ. පාදවල ඇගිලි පුරුක්‌ අතර අර්ධ වශයෙන් සම්පූර්ණ වූ බැඳි පටල ඇති අතර වේගයෙන් පිහිනීමට එය උපකාරී වේ. හදුන් දිවියාට ලෝම ස්‌ථර දෙකක්‌ ඇති අතර මේ නිසා ජලයේ දී සම තෙක්‌ ම තෙත් වන්නේ නැත. මෙය තෙත් පරිසරයක ජීවත් වීමට හදුන් දිවියාට අවස්‌ථාව සලසා දෙයි. තම බල ප්‍රදේශය සලකුණු කිරීමට ගස්‌ කඳන් මත නිය සලකුණු යෙදීම මොවුන් ගේ විශේෂත්වයකි.

මොවුන් ගේ ගුහා සාදා ඇත්තේ ඝන පදුරු සහිත ප්‍රදේශ, ඉලුක්‌ ගාල්, බෙන සහිත ගස්‌ හා පර්වතවල පැලුණු තැන්වල ය. වරකට පැටවුන් 2ත් 3ත් අතර ප්‍රමාණයක්‌ බිහි කරන මොවුන් දින 63 ත් 70ත් අතර ගර්භණී කාලයකින් යුක්‌ත ය. හොඳින් වැඩුණු ගැහැනු සතෙකු වසර දෙකකට වරක්‌ පැටවුන් බිහි කිරීමේ හැකියාවකින් යුක්‌ත වේ. මාසයක පමණ කාලයක්‌ මවු කිරි මත යෑපෙන අතර ඉන් පසු ඝන ආහාරවලට ක්‍රමයෙන් හුරු වේ. මාස 8කින් පූර්ණ වැඩුණු සතකු බවට පත් වන මොවුහු වසර එක හමාරකින් පසු ලිංගික ව පරිණතභාවයට පත් වෙති.

කොළ දිවියා -(Rusty sportted Cat – Prionailurus rubiginosus)

ලෝකයේ සිටින කුඩාම වල් බළලා වේ. බළල් පවුලේ විශාලම සාමාජිකයා වූ සින්හයා මෙන් 200 වාරයක් මෙම කැලෑ බලලා කුඩා බව සන්දහන් වේ. ගෘහාශ්‍රිත බළලකු ගේ පෙනුමට සමාන කුලෑටි සතකු වූ කොලදිවියා මිනිසුන් ගෙන් වසන් වී ජිවත් වෙයි.

උදරය යට සුදු පාටයි. මොවුන්ගේ හමේ මලකඩ රතු පාට පැල්ලන් ඇත.එමනිසා මොවුන්ට Rusty spotted යන නම සෑදී ඇත.එම රතු පැහැති ලප හිස මත හා කොන්දේ දාර සේ පිහිටයි. කුඩා පැටවුන් ලා පැහැති වන අතර මෙම ලප කුඩා පැවෙුන්ගේ නැත.

මේ සත්ත්වයා නිවර්තන තෙත් වනාන්තර,සිංහරාජය වැනි වැසි වනාන්තර,හොර්ටන් තැන්න,නුවර ඵළිය වැනි ප්‍රදේශ වල පිහිටි කදුකර තෙත් වනාන්තර වල මෙන්ම වියළි හා අතරමැදි කලාපයේ කැළෑ හා ශුෂ්ක ප්‍රදේශ වල කටු පදුරැ සහිත ලඳු කැලෑ ආශ්‍රිතවද දැකිය හැකිය.රට පුරා පැතිරී ඇත.කදුකර පළාත් වල ඉඳලා වෙරළබඩ දක්වාත් තෙත් හා වියළි කලාප වලත් වනාන්තර වලත් දක්නට ඇත.

කොලදිවියා ද රාත්‍රියේදී ක්‍රියාශීලි වන සත්ත්වයෙකි. කෘමීන්,කුඩා කුරුල්ලන්,මීයන්,ගෙම්බන්,කුඩා උරගයින් ආහාරයට ගනී.මේ සත්ත්වයාද මිනිස් ක්‍රියාකාරකම් නිසා වාස භූමි අහිමි වීමෙන් වද වී යාමේ තර්ජනයට මුහුණ පා සිටී. එසේම සුරතලයට ඇති කිරීම නිසාද,ගෙවල් වල සාදන බළලුන් සමග අභිජනනය වීම නිසාද මොවුන් තවදුරටත් වද වී යාමේ තර්ජනයට මුහුණ පා සිටී.

මෑතක දී BBC ආයතනය විසින් ශ්‍රී ලන්කාවේදි රූ ගත කල වාර්තාමය වැඩසටහනක කොළ දිවියා ගේ ජීවන තොරතුරු ආකර්ශනීය ලෙස ඉදිරිපත් කර තිබිනි. Youtube හි ඇති මෙම වීඩියෝ දර්ශන සොයා ගෙන නැරඹීමට ඔබත් උත්සාහ ගන්න.

බළල් පවුලේ සාමාජිකයෝ

විශාල ප්‍රමාණයේ සාමාජිකයන්

1) සිංහයා (Lion)

2) ව්‍යාඝ්‍රයා (Tiger)

3) කොටියා (Leopard)

4) චීටා (Cheetah)

5) ජගුවරයා (Jaguar)

6) පූමා – කදුකර සිංහයා (Mountain Lion)

7) හිම කොටියා (Mountain Lion)

ඔවුන් ගේ පාද පිහිටා ඇති ආකාරය ද ඔවුනට පිහිනීමට උදව් වේ. පාදවල ඇගිලි පුරුක්‌ අතර අර්ධ වශයෙන් සම්පූර්ණ වූ බැඳි පටල ඇති අතර වේගයෙන් පිහිනීමට එය උපකාරී වේ. හදුන් දිවියාට ලෝම ස්‌ථර දෙකක්‌ ඇති අතර මේ නිසා ජලයේ දී සම තෙක්‌ ම තෙත් වන්නේ නැත. මෙය තෙත් පරිසරයක ජීවත් වීමට හදුන් දිවියාට අවස්‌ථාව සලසා දෙයි. තම බල ප්‍රදේශය සලකුණු කිරීමට ගස්‌ කඳන් මත නිය සලකුණු යෙදීම මොවුන් ගේ විශේෂත්වයකි.

මොවුන් ගේ ගුහා සාදා ඇත්තේ ඝන පදුරු සහිත ප්‍රදේශ, ඉලුක්‌ ගාල්, බෙන සහිත ගස්‌ හා පර්වතවල පැලුණු තැන්වල ය. වරකට පැටවුන් 2ත් 3ත් අතර ප්‍රමාණයක්‌ බිහි කරන මොවුන් දින 63 ත් 70ත් අතර ගර්භණී කාලයකින් යුක්‌ත ය. හොඳින් වැඩුණු ගැහැනු සතෙකු වසර දෙකකට වරක්‌ පැටවුන් බිහි කිරීමේ හැකියාවකින් යුක්‌ත වේ. මාසයක පමණ කාලයක්‌ මවු කිරි මත යෑපෙන අතර ඉන් පසු ඝන ආහාරවලට ක්‍රමයෙන් හුරු වේ. මාස 8කින් පූර්ණ වැඩුණු සතකු බවට පත් වන මොවුහු වසර එක හමාරකින් පසු ලිංගික ව පරිණතභාවයට පත් වෙති.

කොළ දිවියා – (Rusty sportted Cat – Prionailurus rubiginosus)

ප්‍රාදේශීය ව්‍යවහාරයේ දී කොළ දිවියා ලෙස හදුන්වන මේ සත්ත්වයා ලෝකයේ සිටින කුඩාතම වල් බළලා වේ. බළල් පවුලේ විශාල ම සාමාජිකයා වූ සිංහයා මෙන් 200 වාරයක්‌ මේ කැළෑ බළලා කුඩා බව සදහන් වේ. ගෘහාශ්‍රිත බළලකු ගේ පෙනුමට සමාන කුලෑටි සතකු වූ කොළ දිවියා මිනිසුන් ගෙන් වසන් වී ජීවත් වෙයි.

ලෝක රතු දත්ත වාර්තාවට අනුව තර්ජනයට ලක්‌ වූ විශේෂයක්‌ ලෙස නම් කර ඇති මොවුන් අතිශය දුර්ලභ සත්ත්ව විශේෂයකි. මේ සතකු බරින් කිලෝ ග්රෑම් 0.9 සිට 1.6 පමණ ද, දිගින් සෙ.මී. 35ත්a 47ක්‌ පමණ ද, සෙ.මී 15ත් 30ත් පමණ වලිගයකින් ද යුක්‌ත ය. ශරීරය පුරා කළු පැහැති පුල්ලි ද, හිස දෙපස කළු පැහැති ඉරි 6 බැගින් ද ඇති මොවුන් ගේ වලිගය කළු පැහැති ය. උදරය යට සුදු පැහැති ය. මොවුන් ගේ හමේ මළකඩ රතු පැහැති පැල්ලම් ඇත. එම නිසා මොවුන්ට Rusty spotted යන නම ලැබී ඇත. එම රතු පැහැති ලප හිස මත හා කොන්දේ දාර සේ පිහිටයි. කුඩා පැටවුන් ළා පැහැති වන අතර මේ ලප කුඩා පැටවුන් ගේ නැත.

මේ සත්ත්වයා නිවර්තන තෙත් වනාන්තර, සිංහරාජය වැනි වැසි වනාන්තර, හොර්ටන්තැන්න, නුවරඵළිය වැනි ප්‍රදේශවල පිහිටි කදුකර තෙත් වනාන්තරවල මෙන්ම වියළි හා අතරමැදි කලාපයේ කැළෑ හා ශුෂ්ක ප්‍රදේශවල කටු පදුරු සහිත ලදු කැළෑ ආශ්‍රිත ව ද දැකිය හැකි ය. රට පුරා පැතිරී ඇත. කදුකර ප්‍රදේශවල සිට වෙරළබඩ දක්‌වාත් තෙත් හා වියළි කලාපවලත් වනාන්තරවල දක්‌නට ඇත. ඉන්දියාවේ හා ශ්‍රී ලංකාවේ වියළි කලාපීය වනාන්තර හා තෘණ භූමි අශ්‍රිත ව ජීවත් වේ.

කොළ දිවියා ද රාත්‍රියේ දී ක්‍රියාශීලී වන සත්ත්වයෙකි. කෘමීන්, කුඩා කුරුල්ලන්, මීයන්, ගෙම්බන්, කුඩා උරගයන් ආහාරයට ගනී. මේ සත්ත්වයා ද මිනිස්‌ ක්‍රියාකාරකම් නිසා වාස භූමි අහිමි වීමෙන් වද වී යැමේ තර්ජනයට මුහුණ පා සිටී. එසේ ම සුරතලයට ඇති කිරීම නිසා ද, ගෙවල ඇති කරනු ලබන බළලුන් සමග අභිජනනය වීම නිසා ද මොවුහු තවදුරටත් වද වී යැමේ තර්ජනයට මුහුණපා සිටිති.

මෑතක දී BBC ආයතනය ශ්‍රී ලංකාවේ දී රූගත කළ වාර්තාමය වැඩසටහනක කොළ දිවියා ගේ ජීවන තොරතුරු ආකර්ෂණීය ලෙස ඉදිරිපත් කර තිබිණි. Youtube හි ඇති මේ වීඩියෝ දර්ශන සොයාගෙන නැරඹීමට ඔබත් උත්සාහ ගන්න.

උපුටාගැනීම: Save Fishing Cats Conservation Project අත් පත්‍රිකකාව

ආන්‍යා රත්නායක විසින් පාසල් සිසුන් දැනුවත් කිරීමක…

අශාන් තුඩුගල විසින් සිදුකල දැනුවත් කිරීමේ වැඩසටහනකදී..

වල් බළලුන් පිළිබදව සමාජය දැනුවත් කිරීමේ අරමුණින් පාගමනක්‌ සහ දේශන පෙළක්‌ 

“ලංකාවේ සිටින කුඩා වල් බළලුන් පිළිබදව ජනතාව අතර තිබෙන දැනුමත් අවශ්‍ය සංරක්‌ෂණ ක්‍රියාවලියත් තවත් වැඩි දියුණු වෙන්න ඕන” පර්යේෂකයන් වූ අන්‍යා සහ අශාන් දෙදෙනා ම අප හා පවසා සිටිය හ. මේ වල් බළලුන් ආරක්‍ෂිශත ප්‍රදේශවලින් එපිට මිනිස්‌ වාසස්‌ථාන අසල ද ජීවත් වන නිසා, මිනිසුන් මොවුන් පිළිබදව දැනුවත් වීම එම සතුන් ගේ අනාගතය උදෙසා ඉතා ම අවශ්‍ය කාරණයක්‌ බව පර්යේෂකයෝ පෙන්වා දෙති.

කැළෑ බළලුන් – විශේෂයෙන් ම හදුන් දිවියන් කෙරෙහි මිනිසුන් තුළ ඇත්තේ බියකි. එහෙත්, ඔවුනට පාඩුවේ ඉන්නට හැරිය හොත්, මේ කැළෑ බළලුන් ගෙන් මිනිසාට කිසිදු හානියක්‌ නො වන බව පර්යේෂකයෝ පෙන්වා දෙති. තියුණු ඉවකින් යුතු හදුන් දිවියන්, මිනිසුන් ගෙන් වසන් වී සිටීමට ඉතා ම දක්‌ෂ බවත්, ඔවුන් මිනිසුන් ගෙන් වසන් වී ජීවත් වීමට හැකි සැම උත්සාහයක්‌ ම දරන බවත් ඔවුහු පවසති.

අන්‍යා රත්නායක මෙන්ම අශාන් තුඩුගල ගේ මූලිකත්වයෙන් මහජනතාව, සරසවි සිසුන් මෙන්ම විශේෂයෙන්ම පාසල් සිසුන් දැනුවත් කිරීමේ වැඩසටහන් අවස්‌ථාවක්‌ ලද හැම විටෙක දීම ක්‍රියාත්මක කෙරෙයි. ජනතාව දැනුවත් කිරීමේ ඉතා ම අවශ්‍ය මෙහෙවරකි. මීට අමතර ව වල් බළලුන් පිළිබදව සමාජය දැනුවත් කිරීමේ අරමුණින් පාගමනක්‌ ද ඔවුන් දෙපළ ගේ මූලිකත්වයෙන් මේ මස 17 වැනි දා උදෑසන 7 සිට 12 දක්‌වා පැවැත්වේ. තලවතුගොඩ දියසරු තෙත්බිම් උද්‍යානය අසලින් මේ පාගමන ඇරඹීමට නියමිත ය.

මීට අමතරව දියසරු උයනේ දී ලෝකයේ වල් බළලුන් සංරක්‌ෂණයේ ඉදිරියෙන් ම සිටින ආචාර්ය ජිම් සැන්ඩර්සන්, දේශනයක්‌ ද සිදු කිරීමට නියමිත ය. ලංකාවේ පර්යේෂකයන් වූ ආචාර්ය ශ්‍රියානි මිත්තපාල මෙන්ම අන්‍යා රත්නායක, අශාන් තුඩුගල ද, මෙහි දී සිය අත්දැකීම් බෙදාගනු ඇත.

Get on with total bottom trawling ban say conservationists

February 19, 2018

Published on SundayTimes on 28.01.2018 

Sri Lanka passed laws to ban destructive bottom trawling in July last year but the laws are yet to be enforced and might even be watered down. Rich marine habitat is being damaged by bottom trawling in the Puttalam and Kalpitiya lagoons and in the north, including Jaffna.

Mechanised bottom trawling in broad daylight in the Puttalam lagoon

The United Small Fisheries Association (USFA) of Kalpitiya says there are 23 boats carrying out mechanised bottom trawling in the Puttalam lagoon itself. Despite being illegal the trawling occurs openly from morning till dusk, says Francis Fernando of the USFA.

Bottom trawling is trawling (towing a fishing net) along the sea floor. Two heavy metal panels are fixed at both sides of the mouth of the net to make sure it remains at the bottom of the sea floor.

This unselective, aggressive form of fishing results in the capture of many species other than the targeted fish – and largely juvenile sea life. Non-target species often constitutes more than half and as much as 80 per cent of the catch in bottom trawling for prawns, according to fisheries experts.

Sanjeewa Dinesh, a fisherman in Puttalam lagoon, lamented that the authorities act quickly against poor small-scale fishermen for using illegal types of nets but turn a blind eye to the more destructive bottom trawling that happens in broad daylight.

Fisheries Ministry officials recently stated they need time to implement the ban and that immediate stoppage of bottom trawling could affect the livelihood of practitioners. Reports say the ministry is even planning to relax the bottom-trawling ban, according to the National Aquatics Research and Development Agency (NARA).

Marine environmentalists vehemently oppose relaxing the bottom-trawling laws. “There cannot be a ‘less destructive’ bottom trawling method,” one marine biologist said, explaining that mid-water trawling was difficult to monitor. The scientists urge a total ban.

When purse seining was allowed off the northwestern coast in 2012, fishermen who were purse seining illegally through so-called “Laila nets” obtained purse seining permits.

Purse seining, which involves huge walls of net drawn tight at the base, is illegal in waters less than seven nautical miles from shore but now the nets are being used just 2km from shore, including inside the Bar Reef Marine Sanctuary. Marine environmentalists fear a similar situation may follow if the bottom trawling ban was watered down, saying monitoring is weak and there are no limits in Sri Lankan fishing.

“If the policy of no-trawling is reversed Sri Lanka will never be able to argue with India that trawling is damaging to resources and habitat so we lose one of the main factors in the argument to stop Indian trawling. Indians and Sri Lankans trawling together can be the worst situation for the resources,” fisheries expert Dr. Steve Creech argues.

He warned Sri Lanka could experience a situation similar to that faced by India. Sri Lankan bottom trawlers use similar mechanisms to that of Tamil Nadu fishing folks, the only difference being that the Lankan boats are smaller.

Bottom trawling, an unselective, aggressive form of fishing, results in the capture of many species other than the targeted fish – and largely juvenile sea life.

Dr. Creech pointed out, however, Tamil Nadu fishermen used smaller boats for bottom trawling in inshore areas, which contributed to the depletion of fisheries resources and caused Tamil Nadu fishermen to use bigger boats to go further and poach stock in Sri Lankan waters.

One excuse bottom trawlers give is that the method is best for catching prawns but Dr. Creech said small scale fisherfolk routinely used other methods to catch prawns and other bottom-dwellers. “If bottom trawling is allowed, then the small-scale fishermen will find it difficult to find enough fish. So they too will be forced to turned into illegal fishing methods in order to continue their livelihood,” Dr. Creech said.

Softening the bottom trawling ban will have other economic effects. It undermines tourism, which depends on a healthy marine environment; there is also concern for the seafood industry.

The issue also raises conservation worries: the Gulf of Mannar is one of the last areas inhabited by the endangered dugong. This marine mammal feeds on sea grasses and bottom trawling will destroy the sea grass meadows in the area.

“The law proscribing mechanised bottom trawling was published in July but sadly no action has so far been taken to implement the law,” conservation group Environmental Foundation Limited said.

Referring to the government’s concern about the “livelihood” impact of stopping illegal bottom trawling, the group said the impact on legal fishermen and the ecosystem are far greater than the ban’s effect on a small number of fishermen employed by owners of illegal bottom trawling vessels.

Don’t frighten leopards out of existence

January 31, 2018
Experts urge care in human collisions with top predator

Published on SundayTimes on 14.01.2018

Last week’s commotion over a cornered leopard reinforces the need to handle such encounters with care to prevent an escalation into intense leopard-human conflict, warn experts Andrew Kittle and Anjali Watson.

A few close encounters with leopards occur every year in the hill country; last week’s incident was at the Panmore tea estate in Hatton.

There are many versions of the story but according to local sources it began when a female tea plucker came upon the leopard at night while it was feeding on a dog it had killed. Caught by surprise, the leopard sprang past her, causing minor injuries. It withdrew to a nearby forest patch while fellow estate workers and management came to her aid.

Estate workers called the police and the Department of Wildlife Conservation (DWC) officers to the scene and wanted the animal captured immediately.

Free-ranging leopards are not tranquillised except as a last resort as the pain inflicted by the dart could frighten the leopard into leaping out of range of capture and because the animal could die if drugs to reverse the tranquilliser were not administered in time, according to DWC chief veterinary surgeon Dr. Tharaka Prasad. The wildlife officers explained this to the estate workers and promised to set up a cage trap to capture the animal in days to come. The workers wanted the DWC to seize the leopard then and there and take it away.

The mob become unruly and began trying to chase the leopard away. The cornered leopard, in fear of its life, sprang out of its hideout and in its attempts to escape injured five estate workers. A few days later, the DWC set up a cage with bait but the leopard has not visited the area since then, perhaps more traumatised by the incident than the people who were injured.

Leopard researcher Anjali Watson emphasised that leopards always try to avoid encounters with people. “If the tea plucker made a noise, making her approach clear, the leopard would have stealthily retreated, avoiding the encounter,” she said.

“Almost all the leopard incidents in these areas happen due to the animal being surprised or when mobs try to chase a leopard. “There have been no incidents of a leopard stalking a human with intent to kill,” Ms. Watson said.

Through the Wilderness and Wildlife Conservation Trust, Ms. Watson and Dr. Kittle have been conducting research on leopards in the hill country since 2011 as understanding their ecology is the key to protecting them.

They have observed how leopards live outside protected areas and have adapted well to living even in habitats close to human settlements. Leopards inhabit a wide variety of landscapes in the hill country, from large intact forest swaths to small (less than 5 sq km) isolated patches of heavily degraded secondary forest.

“The leopard is amazingly adaptable and can live in a wide variety of habitats given an adequate prey base and some sort of vegetative cover,” Dr. Kittle said.

In the hill country, leopards roam a range of landscapes including established and regenerating forests, forest plantations of eucalypt and pine, tea estates and areas near human settlements.

Most of the national parks of the country are within the dry/arid zone; the montane (mountain) zone currently has only one declared park (Horton Plains), one Strict Natural Reserve (Hakgala) and three other protected areas of lesser status (Peak Wilderness Sanctuary, Pedro Forest Reserve and the Knuckles Range (currently undergoing status change).

Although some small forest reserves are interspersed throughout the zone these areas have not been considered wildlife refuges, let alone leopard habitat.

Large tracts of wilderness in the sub-montane and montane zones were cleared and cultivated into coffee and tea plantations in the late 1800s under British rule. This greatly reduced the extent of forest cover but higher montane forests (higher than 1900m) still exist and are used by leopards.

Sadly, more and more highland forests are being cleared for agriculture, forcing leopards to use areas closer to human settlements. It is mostly the males, particularly the young ones, that roam around while females prefer to stay in the forest patches, according to the researchers.

Leopards have learned to become elusive creatures to avoid encounters with humans. One sign of this is that they are active at night, particularly outside protected areas., There are two spikes of activity: early in the morning as leopards retreat to their hideout forest patches, and just after nightfall, when they come out to look for prey and mark their territories. In the highlands, this nocturnal behaviour is even more pronounced in comparison to dry zone study sites. Researchers warn estate workers to be extra careful at these times and to make enough noise when approaching leopard habitat to avert unexpected encounters.

When there is an incident people want the animal relocated but translocating wildlife, especially top predators such as the leopard, should only be used as a last resort, Dr. Kittle said. Wild animals, particularly higher order mammals such as the leopard, know how to survive in their native habitat from the experience of having grown up there.

Transfer to an alien habitat usually results in the inability of the animal to adapt to its new surroundings. A new prey base, new competitors and the potential of a new climate can have tremendously adverse effects on survival potential.

Moving a leopard from the hills to Yala, the Knuckles Range or even to Horton Plains, for instance, is unlikely to be successful given these areas already have resident animals who would not welcome a new arrival. Well-documented Indian studies show that translocating leopards is unsuccessful, with high leopard mortality, Dr. Kittle said.

Despite knowing this the DWC is sometimes forced to take the difficult option of translocation to prevent the leopard being killed by worried residents.

Ms Watson recalled an incident that shows the difficulties faced by wildlife officials. A leopard fell into a well in Nawalapitiya in 2011; the researchers and wildlife officers wanted it rescued and released into nearby forest patches but local villagers vehemently protested. It was not easy for wildlife officials to find a suitable alternative habitat as leopards, especially males, are territorial, and introducing a stranger into another’s territory could result in fights that could be fatal. The loser might be forced to find living space elsewhere and could stray into more populated areas, instigating conflict with humans.

Ultimately, the researchers and wildlife officers selected the Kandapola forest reserve in Nuwara Eliya. An adult male leopard had been killed after having been caught in a snare there some months previously so the researchers felt the area was available for another male to claim it as its territory.

Most people want such animals rescued and to survive – a praiseworthy attitude that has allowed Sri Lanka to still have so much wildlife within its tiny borders – yet often they do not want them in their backyards even though these backyards are, in fact, forest.

Older villagers who are used to living together with wildlife are usually willing to allow a leopard to remain in its habitat nearby: it is often newcomers, formerly from urban areas, who are unwilling to live in co-existence. The Wilderness and Wildlife Conservation Trust and wildlife department conduct community awareness programmes in border settlements and tea estate communities to help reduce human/animal conflict.

“You cannot conserve leopards by restricting them only to protected areas. Protecting their habitats and co-existence will decide this magnificent creature’s future,” Ms Watson pointed out.

Plantation companies are supportive of protecting biodiversity in their estates, she said. The WWCT team conducts its research work from the Dunkeld Conservation Station, which was set up in partnership with the Resplendent Ceylon/Dilmah Conservation and sits within the Dilmah tea estate, Dunkeld, in the Dickoya area.

“This partnership is an example of the positive attitude the tea management companies and private estate owners in the region have towards leopard conservation in the highlands. “It is through such collaborative partnerships and working together with these estate management and the workers that the conservation of Sri Lanka’s highland leopard can occur,” Ms Watson said.

අරඹමු නව වසර, සිටුවා පැළයක්‌ ගෙවත්තේ

January 7, 2018

ලැබූ 2018 වසර නම් කර තිබෙන්නේ ආහාර නිෂ්පාදනයේ වසර ලෙසයි. ජලය, වාතය මෙන් ම ආහාර අප ගේ මූලික අවශ්‍යතාවක්‌ වුවත් ආහාර නිෂ්පාදනයේ අඩුව, නිපදවූ ආහාරවල ගුණාත්මකභාවය, අනවශ්‍යය ලෙස කෘෂි රසායන යෙදීම වැනි කරුණු ආහාර සම්බන්ධව අද අප මුහුණ දෙන ගැටලු වේ. සම්පූර්ණයෙන් නො වුවත්, මද පමණක්‌ හෝ ආහාර නිෂ්පාදනයට දායක වීමට ගෙවතු වගාවකින් සිදු කළ හැකි ය.

ගෙවතු වගාවකින් අපට ගත හැකි අස්‌වැන්න අප ගේ දෛනික ආහාර අවශ්‍යතාවෙන් සොච්චමක්‌ වුවත්, ගෙවතු වගාවකින් අපට ලැබෙන කායික ව්‍යායාමය මෙන් ම මානසික සහනය මිල කළ නොහැකි වාසි වේ. ගෙවතු වගාව, ගෙවත්තේ ජෛව විවිධත්වය වැඩි කිරීමට ද උදව් වන නිසා, ආහාර පිළිබද වෙන් වූ “2018 වසරේ දී, ‘ගෙවත්තේ ජෛව විවිධත්වය’හි මුල් ම ලිපියෙන් ඔබට ආරාධනා කරන්නේ, ඔබේ ගෙවත්තේත් යම් කිසි වගාවක්‌ මේ නව වසරේ ආරම්භ කරන ලෙසයි.

ගෙවතු වගාව නිසැක ව ම ‘ගෙවත්තේ ජෛව විවිධත්වය’ වැඩි කිරීමට හේතු වනු ඇත. උදාහරණයක්‌ ලෙස කතුරුමුරුංගා ගසක්‌ වැවුව හොත්, එහි බිත්තර දමන සමනළයන් ඔබේ ගෙවත්තට නිසැකයෙන් ම ඇදී එනු ඇත.

කුඩා දරුවන් පවා රූපවාහිනි, පරිගණක මෙන් ම ජංගම දුරකථනයටත් ඇබ්බැහි වී, යාන්ත්‍රික ලෝකයක අතරමං වූ මෙකල, පවුල ම එකතු වී කරන ගෙවතු වගාවක්‌ ළමයින්ට පාරිසරික ක්‍රියාකාරකමක්‌ ද සපයන අතර ම පවුලේ සමගිය වැඩි කිරීමට ද ඉවහල් වනු ඇත. ගසක්‌ වැඩෙන ආකාරය, ගසකට නිසි ලෙස සාත්තු කර එය ඵල දරන තෙක්‌ ආරක්‌ෂා කරගැනීමට පුරුදු වීමෙන් ස්‌වයං විනයක්‌ ඇති කිරීමට මෙන් ම වගකීම් දැරීමටත් දරුවන්ට මූලික පුහුණුවක්‌ ලැබෙනු ඇත.

අප ගේ ගෙවත්තේ වගාව පළමුව පටන්ගත්තේ මීට මාස 5ට පමණ පෙර දී ය. ගෙවත්තේ ජෛව විවිධත්වය වැඩි කරගැනීමත් මාගේ සිව් වැනි වියේ පසු වන කුඩා දියණියට පාරිසරික ක්‍රියාකාරකම්වල අත්දැකීම් ලබා දීමත් අප ගේ ගෙවතු වගාවෙහි ප්‍රධාන ම අරමුණු විය. විශේෂයෙන් ම පලතුරු බෝග තෝරාගැනීමේ දී කුරුල්ලන්ට ප්‍රයෝජනවත් සහ සමනළයන් බිත්තර දමන ගස්‌ තෝරාගත්තේ ගෙවත්තේ ජෛව විවිධත්වය වැඩි කරගැනීමේ අරමුණිනි.

කුඩා ඉඩ ප්‍රමාණයක්‌ පමණක්‌ තිබූ අප ගේ ගෙවත්තේ බිම ප්‍රයෝජනයට ගත නොහැකි ස්‌ථානවල බදුන් තුළ එළවළු වගාව සිදු කළෙමු. බණ්‌ඩක්‌කා, මෑ, කරිවිල, පිපිඤ්ඤා, වම්බටු වැනි එළවළු ද නිවිති, ගොටුකොළ, කතුරු මුරුංගා වැනි පළා වර්ග ද තැනට ගැළපෙන ලෙස සිටුවූයේ කුඩා දියනිය වත් සහභාගී කරගෙන ම ය.

තවාන් දැමූ බීජවලින් අංකුර ඇදෙනා සැටි, බණ්‌ඩක්‌කා/මෑකරල් වැනි ශාකවල මල් පිපී ඉන් පසු ඒවායින් කරල් හටගන්නා අකාරය වැනි දෑ ඇයට නවමු අත්දැකීම් විය. මේ එළවළු ගස්‌වල අස්‌වැන්න ඇය විසින් ම ගෙට ගෙන එන ලද්දේ ඉමහත් සතුටකිනි. මීට අමතරව එළවළු ගස්‌/ වැල්වල පිපුණු මල්වලට ඇදෙන මී මැස්‌සන් සහ සමනළයන් දෙස බලා සිටීම ඇයට මහත් ආශ්වාදයක්‌ විය. ගෙවත්තට ගිය සැම විට ම කතුරු මුරුංගා ගසේ සමනළයන් විසින් දමන ලද කුඩා බිත්තර අධ්‍යයනය ඇය ගේ තවත් විනොදාංශයකි.

මීට අමතර ව සැවොම පැවසුයේ මේ වස විසෙන් තොර ගෙවත්තේ එළවළු/පළා කඩෙන් ගෙනෙනා එළවළුවලට වඩා රසවත් බවයි. ගෙවතු වගාවේ දි පළිබෝධයන් විටෙක කරදරයක්‌ වුවත්, කෘෂි රසායන නො යොදා ඔවුන් පාලනයට සැම විට ම උත්සාහ ගත්තෙමි.

ගෙවතු වගාව පිළිබද මාගේ අත්දැකීම මෙහි දී ඉදිරිපත් කළේ විශාල ගෙවත්තක්‌ නො තිබුණත්, ඔබටත් ගෙවතු වගාව සිදු කළ හැකි බව පෙන්වා දීමට ය.

“හොඳින් හිරු එළිය ලැබෙන බිම් ප්‍රදේශයක්‌ වවන්නේ නැති ව අපතේ යෑවීම අපරාධයක්‌. කුඩා ඉඩ කඩක මෙන්ම ඉහළ මාලයක බදුන්ගත ව වුව ද ගෙවතු බෝග වගා කරගත හැකියි” මෙසේ පෙන්වා දුන්නේ රුහුණ විශ්ව විද්‍යාලයයේ කෘෂි විද්‍යා පීඨයේ ආචාර්ය නාලිකා රණසිංහ ය. සමස්‌ථයක්‌ විදිහට ගත්තම, අපේ රටේ මිනිසුන් තමන් කන දේ වගා කරන්න කම්මැලියි. ලේසියට හැම දේම කඩෙන් ගන්න පුරුදු වෙලා…ඒකට අපිට විවිධ සමාවට කරුණුත් තිබෙනවා…. වෙලාව නැහැ, බබාලා පොඩියි, වත්තේ ඉඩක්‌ නැහැ, ඔයිට වඩා වැදගත් වැඩ තියෙනවා.. වැනි දේවල්… ඒ වුණාට ගෙවතු වගාව වෙනුවෙන් වැය කරන කාලය අපතේ නො යන බව ආචාර්ය රණසිංහ තවදුරටත් පෙන්වා දුන්නේ එයින් අපට ලැබෙන වෙනත් වාසි හුවා දක්‌වමිනි.

ගෙවතු වගාව පිළිබද බොහෝ විස්‌තර අන්තර්ජාලයෙන් ලබාගත හැකි ය. කෘෂි කර්ම දෙපාර්තමේන්තුවෙන් සකස්‌ කර ඇති උපදේශාත්මක කෙටි වීඩියෝ Youtube හි ඇති අතර විවිධ සමාජ මාධ්‍ය ජාලා ඔස්‌සේ ද ඔබට ගෙවතු වගාව පිළිබද උපදෙස්‌ ලබාගත හැකි ය. Facebook හි ක්‍රියාකාරී “සාරභූමි”නම් වූ මෙවැනි සමාජ මාධ්‍ය ජාලයක 84,000 වැඩි පරිසක්‌ සාමාජිකයන් වී ඇත්තේ ගෙවතු වගාව පිළිබද ඇති උනන්දුව පෙන්වමිනි. ගෙවතු වගාව සම්බන්ධ බොහෝ දේ මා හට තනි ව ම ඉගෙනගැනීමට මේ මාධ්‍ය උපකාරී වුවා සේම, ඔබට ද මේවා ප්‍රයෝජනවත් වනු ඇත.

ගෙවතු වගාව පිළිබද උපදෙස්‌ කෘෂිකර්ම දෙපාර්තමේන්තුවේ කෘෂි උපදේශන සේවාව 1920 අංකය ඔස්‌සේ ඇමතීමෙන් ද ලබාගත හැකි වේ. ඉතින් දැනටමත් ඔබ ගෙවතු වගාවක නො යෙදෙන්නේ නම්, එළඹුණු නව වසර ඒ සදහා නිමිත්තක්‌ කරගන්නා මෙන් ඔබට කරනා ආරාධනාවයි මේ.

අද අප වගා කරන බොහෝ එළවළු, පලතුරු, පළා වර්ගවල ඔබ පෙර නො දත් රසවත් ජෛව විද්‍යාත්මක තොරතුරු බොහොමයක්‌ තිබේ. කොහොමටත් මෙවැනි බොහොමයක්‌ එළවළු, පලතුරු, පළා වර්ග ගෙවතුවල දක්‌නට ඇති නිසා මේ වසර තුළ දී ‘ගෙවත්තේ ජෛවවිවිධත්වය’ තුළින් මේ ගෙවතු වගා බෝගවල විස්‌තර ද ඔබට ඉදිරිපත් කිරීමට බලාපොරොත්තු වන්නෙමි.

Published on Vidusara 03.01.2018

ගෙවතු වගාවේ ප්‍රතිලාභ 

¥ පරිභෝජනයට නැවුම් පිරිසිදු ආහාර

¥ ඔබට සතුට විනෝදය සහ දැනුම

¥ මානසික විවේකය සහ ආත්ම තෘප්තිය 

¥ දරුවන්ට අධ්‍යාපනයක්‌

¥ එකට වැඩ කිරීම තුළින් පවුලේ සමගිය වැඩි වේ 

¥ ශරීරයට ව්‍යායාමයක්‌ ලැබේ

¥ ඇතැම් විට අමතර ආදායමක්‌ ද උපයාගත හැකි ය.