Archive for the ‘Biodiversity in Homegarden’ Category

කොරෝනාවට ගෙදර හිර වෙන කාලය, ගෙවත්තට ම යොමු කරමු

March 22, 2020
Everyone is asked to stay home as a measure to slow down spread of COVID19. The situation is bad, but should we spend time glued to TV, Computer or to mobile phones browsing through the social media etc..? This is indeed a very rare opportunity that children and parents get to spent time together, so shouldn’t we use this time effectively? How about doing some gardening trying to plant vegetables etc. This will also be useful at a time where things get probably worsened with food shortages as the COVID19 crisis worsen..? How about spending this time relaxing, observing garden biodiversity – particularly the birds etc.  My article published on Vidusara covered above. 

Published on Vidusara 18.03.2020. For the .pdf click on this link

යම් අවිනිශ්චිත අවධානමක් සෑම තැනම තිබුනත්, හැකි තාක් ගෙදරට ම වී සිටින ලෙසට අවධානය කෙරුණු මේ ‘කොරෝනා නිවාඩුව’ අපට බොහෝ කළෙකින් අපගේ ගෙවත්තට අවධානය යොමු කිරීමට ලද දුලබ අවස්ථාවකි. ඒ නිසා ‘ගෙවත්තේ ජෛව විවිධත්වය’ ලිපි මාලාව නැවතත් මෙලෙස ආරම්භ කරන නේ, ගෙවත්තේ ඔබගේ අත්දැකීම් විදුසර හරහා බෙදා හදා ගන්නා මෙන් ඉල්ලීමක් ද කරමිනි.

රෝගීන් කිහිප දෙනෙකුම සොයා ගැනීමෙන් පසු දැන් ශ්‍රී ලංකාවේ ත් නව කොරෝනා නැතහොත් Covid-19 වෛරසය පැතිරීම වැලැක්වීම පිණිස පාසල් වසා දමා ඇති අතර, උපකාරක පන්ති මෙන්ම දහම් පාසල් පවා වසා ඇත. රජය සඳුදා සියලුම අත්‍යවශ්‍ය නොවන සේවා ස්ථානයන් ට නිවාඩුව දිනයක් ලබා දුන් අතර සමහර කාර්‍යාල වල සේවකයන් ට ගෙදර සිට වැඩ කිරීමේ පහසුකම් සලසා තිබේ. චිත්‍රපටි රඟහල, ජාතික වනෝද්‍යාන වැනි මිනිසුන් එක රැස් විය හැකි ස්ථාන වසා දමා ඇත්තේ, අත්‍යවශ්‍යම කටයුත්තකට හැරෙන්නට ගෙදරින් පිටතට නොයන ලෙස ද උපදෙස් ලබා ලබා දෙමිනි.

Gardening with family is fun and relaxing

පසු ගිය සතියේ මිනිසුන් කලබලයෙන් වෙළඳ සැල වලට දිවගියේ Covid-19 තවත් පතිරුනහොත් වෙන රටවල මෙන් එක් එක් ප්‍රදේශ යම් කාලයක ට වෙන් කර තබන්නට ක්‍රියා කිරීමක් සිදු වුවහොත්, බඩු හිගයක් ඇති වේය යන බිය නිසාය. මෙහිදී විශේෂයෙන් ම මිනිසුන් කල් තබා ගත හැකි වියලි අහාර රැස් කර ගැනීමට උත්සාහ ගත්තෝය. එහෙත් වියළි අහාර මෙන්ම අපගේ අහාරයට එළවලු, පළා මෙන්ම පළතුරු ද වැදගත් වේ. ඉතින් මෙවන් ආහාර හිගයක් සහිත කාලයකට අපට මුහුණ දීමට වුවහොත්, අපගේ සියලු ආහාර අවශ්‍යතා සපුරාගත් නොහැකි වුවත් ගෙවත්තේ ම පුළු පුළුවන් විදියට ගෙවතු වගාවක් කර ගැනීමේ වැදගත් කම Covid-19 අපට පසක් කල වැදගත් කරුණකි.

ගෙවතු වගාව නිසැකවම ‘ගෙවත්තේ ජෛව විවිධත්වය වැඩි කිරීමටත් හේතුවනු ඇත. උදාහරණයක් ලෙස කතුරු මුරුංගා ගසක් වවුවොත්, එහි බිත්තර දමන සමනලුන් ඔබේ ගෙවත්තට නිසැකයෙන්ම ඇදී එනු ඇත. එළවලු වල මල් පිපෙන කාලයේ ඒවාට මිමැස්සන් වැනි කෘමින් පැමිණෙනු ඇත. (හැබැයි, මෙසේ ගෙවත්තට ඇදෙන සමහර කෘමින් නම් වගාවේ පලිබෝධකයන් විය හැකිය. ස්වාභාවික පලිභෝධනාෂක භාවිතයෙන්, මෙවැනි බොහෝ පලිභෝධකයන් පාලනය කර ගැනීමට උත්සාහ කිරීමට හැකිවේ.)

ඔබත් ගෙවතු වගාව පටන් ගැනීමට කැමැත්තේ නම්, ඒ පිළිබද ව විස්තර බොහොමයක් අන්තර්ජාලය ඔස්සේ සිංහල භාෂාවෙන්ම ලබා ගැනීමේ පහසුකම් දැන් තිබේ. කෘෂිකර්ම දෙපාර්තමේන්තුවේ නිල වෙබ් අඩවිය හරහා මෙන්ම Facebook, Youtube හි තිබෙන විවිධ සමුහයන් ඔස්සේ ඔබට දැනුවත් විය හැකිය. ගෙවතු වගාවේදී ඔබට ඇතිවන ප්‍රශ්නත් මේ සමාජ මාධ්‍ය ඔස්සේ ක්‍රියාත්මක සමූහයන් හි සිටින පළපුරුදු වගාකරුවන් ගෙන් ලබා ගැනීම පහසුවේ.

පැල කිරීමට සුදානම් බණ්ඩක්කා බිජ

පැල කිරීමට සුදානම් බිජ

මිට අමතරව කෘෂිකර්ම දෙපාර්තමේන්තුව යටතේ ක්‍රියාත්මක ‘කෘෂි උපදේශන සේවාව’ 1920 දුරකතනය ඔස්සේ අමතිමෙන්ද ඔබට ගෙවතු වගාව ගැන උපදෙස් ලබාතත හැකිවේ.

ගමන් බිමන් නොගොස් ගෙතුළ ම හිර වී සිටින මේ දින කීපයේ ගෙවතු වගාවට යොමු වීමට අමතරව, ඔබ ගෙවත්තේ ජෛව විවිධත්වය පිළිබදවත් අවධානය යොමු කළ හැකිවේ.

* මේ ගෙවෙන්නේ නිහැරී කුරුල්ලන් මෙරට ගත කරන අවසාන සති කිහිපයයි. පසුගිය වසරේ සැප්තැම්බර/ ඔක්තෝබර කාලයේදී මෙරටට පියඹා පැමිණි නිල්-පෙද බිඟුහරයන් (Blue-tailed bee-eater), ආසියා රැහැන් මාරා (Asian Paradise Flycatcher) වැනි ගෙවත්ත ආශ්‍රිත කුරුල්ලන් තවමත් දැක ගත හැකි වන අතර ඔවුන් සියල්ලක් ම පාහේ මාර්තු මාසය අවසන් වනවිට නැවතත් තම නිජභූමි බලා ගමන අරඹයි.

* ශ්‍රී ලංකාව මේ දිනවල නියඟයකට මුහුණ පා සිටී. දිවා කාලයේ දී දරාගත නොහැකි රස්නයක් තිබෙන අතර, කුරුල්ලන් මෙන්ම අනිකුත් සතුන්ද ජාල හිගයකින් පීඩා විදි. කුරුල්ලන් ට දියබිමට සහ නෑමට වතුර බදුනක් තැබීමෙන් ඔබට මේ කුරුල්ලන් ට උදව්වක් කරන්නා මෙන්ම, ඔවුන් ඔබගේ ගෙවත්තට ම වැඩිපුර ගෙන්වා ගැනීමට හැකිවේ.

* ඉදිරියට එළඹෙන්නේ අවුරුදු සමයයි. අවුරුද්දේ පණිවිඩකරු වන කොහා තම ගීතය ගායනය ආරම්බ කරන්නේ මේ කාලයේ දිය. ඔබත් කන් යොමා අසා සිටින්න, ඔබගේ ගෙවත්ත ආසන්නයේ කොහා තම අවුරුදු ගීත ගායනය මුලින් ම සිදු කරන්නේ කවදා ද කියා.

You can bring birds by giving water to them (c) Fonny de Fonseka

Curfew doesn’t apply for garden birds (c) Mohan Hathnapitiya

You are invited to watch garden birds and share them on the FOGSL FB page https://www.facebook.com/groups/fogsl/

Butterfly boom sees crowds of yellow visitors suddenly appear

November 17, 2019

http://www.sundaytimes.lk/191117/news/butterfly-boom-sees-crowds-of-yellow-visitors-suddenly-appear-378447.html Published on SundayTimes on 17.11.2019

A swarm of Lemon Emigrants (c) Dr.Michael van der Poorten

Sri Lanka is experiencing a butterfly boom these days with even suburbs of congested cities such as Colombo seeing an increase in the fluttering visitors.

Many of them belong to the yellow Lemon Emigrant (Catopsilia pomona) species that traditionally begin a seasonal movement at this time of year, says butterfly expert Rajika Gamage.

Mr. Gamage, who is observing butterflies in the Thanamalwila area, said about 70 per cent of what he is seeing are Lemon Emigrants and about 10 per cent the Common Leopard and Lesser Albatross species.

Many reports are also coming in of clouds of butterflies such as the Crimson Rose out at sea, several nautical miles from shore. Renowned lepidopterist Dr. Michael van der Poorten confirmed butterfly movements have been observed from the Mannar area westward out to sea and from the Trincomalee area eastward out to sea.

A Female Lemon Emigrant (c) Michael van der Poorten

Until the mid-80s when, for reasons ranging from deforestation to pollution the phenomenon disappeared, it was customary to see thousands of butterflies appearing in clouds in Sri Lankan skies from February to April.

As this is the season of pilgrimage to Sri Pada mountain, Buddhist folklore had it that the butterflies also visited the mountain to pay homage to Lord Buddha. Thus the mountain was given another name, Samanala Kanda or “butterfly mountain.

“Indeed, many butterflies of several species are seen flying towards and up the mountain and are sometimes found dead at the top,” said Dr. van der Poorten.

Lemon Emigrants make this seasonal movement, as do many other species such as the Common Albatross, Lesser Albatross, Pioneer, Common Gull, Blue Tiger and Common Banded Peacock, he said.

Lesser Albatross

In 1949, the lepidopterist, L.G.O. Woodhouse, reported 69 species in this migration but now fewer species are seen, Dr. van der Poorten said.
He explained that seasonal movements occur soon after a boom in butterfly populations, which often happens soon after rainfall breaks a drought.

“A drought can reduce populations of both butterflies and their prey. But when the right conditions arrive the butterfly population can recover fast, leading to a boom,” Dr. van der Poorten said, adding that science knew little about these migration patterns or their causes.

Rajika Gamage said butterfly migrations occur throughout the year but only come to public notice when there is a boom in numbers.

“Continuous rain could help plants to grow lots of tender leaves that could provide healthy host plants for caterpillars to feed on, resulting in a boom,” Mr. Gamage said.

Himesh Jayasinghe of the Butterfly Conservation Society of Sri Lanka said society members are sharing reports of butterfly sightings on Whatsapp and these will be analysed to identify migration patterns.

The most extravagant butterfly migration occurs on the American continent when thousands of Monarch butterflies make an annual migration.

These swarms, unlike those found in Sri Lanka, including those that go to Sri Pada, return home after their seasonal migration.

While these swarms – officially a swarm of butterflies is known as a kaleidoscope of butterflies – eventually return home they are then made up of new butterflies. It takes as many as four to five generations to complete the full journey all the way back up to Canada and the US as the Monarchs’ lifespan can be just two to five weeks.Each year, millions of Monarch butterflies leave their summer breeding grounds in the North Eastern United States and Canada and travel almost 5,000km to reach overwintering grounds in Mexico.

Lemon Emigrants in Matara

‘Made for mating’ giant moth causes stir

August 10, 2019

Published on SundayTimes on 04.08.2019 http://www.sundaytimes.lk/190804/news/made-for-mating-giant-moth-causes-stir-361274.html

A huge, butterfly-like creature sitting calmly inside a house in Ratnapura surprised its owners earlier this week and, as news spread, curious neighbours flocked in to see a beautiful creature none of them had ever seen before – one of the largest moths in the world.

Male Atlast Moth (Attacus taprobanis) – Nuwan Chathuranga

It was an Atlas moth (Attacus taprobanis) – the largest moth species in Sri Lanka, with a wingspan of 25-30cm and a wing surface area of about 400 square cm.

The giant insect’s visit was perfectly timed as this week is Moth Week, celebrating the hundreds of moth species in Sri Lanka.

“The Ratnapura moth is a female,” moth researcher Nuwan Chathuranga said.

Atlas moth caterpillars are eating machines but the adult Atlas moth cannot eat as its mouth is not fully developed, so its lifespan is very short; the moths’ sole aim is to mate and lay eggs.

This explains why the female moth found in Ratnapura sat in one spot, its birthplace, without straying to look for food as other insects do. After emerging from a cocoon, the female Atlas moth usually perches near its birthplace, waiting for males to be attracted to the strong pheromone or sex scent it emits.

A moth antenna has fine hairs containing smell receptors that can identify chemical compounds from long distance. The male Atlas moth’s antennae pick up sex signals from a long distance and send it rushing to the female’s irresistible invitation.

Moths undergo a complete metamorphosis through four different life stages, like butterflies. The larva of the moth emerges from an egg in the form of a caterpillar that feeds on leaves. The caterpillar then turns into a pupa protected by a cocoon or pupating underground before emerging as an adult moth.

“While we do not see Atlas moths every day, they are not that rare as Atlas moths are often reported even in home gardens,” said Himesh Jayasinghe of the Butterfly Conservation Society of Sri Lanka (BCSS). Other large and beautiful moths found in this country include lunar moths, also called moon moths, Mr. Jayasinghe said.

While the Centre for Entomological Studies Ankara (Turkey), published a study of Lepidoptera (butterflies and moths) in Sri Lanka in 2012 that states Sri Lanka is home to 245 butterfly species and 1,658 moth species, Mr. Chathuranga estimates that there could be more than 2,000 species of moths in Sri Lanka.

“I encounter lot of new species of moths during field observations – Sri Lanka has rich moth diversity and further studies will surely increase the number of moths found here,” he said.

Moths are mostly nocturnal and usually rest with its wings down compared to butterflies, that rest with wings closed upward. Moths’ antennae become thinner at the end whilst butterflies usually have a little bob or ball at the end of theirs.

Many consider moths to be dangerous pests while caterpillars. The fall army worm caterpillars, locally known as “sena”, that were responsible for large-scale crop damage recently, were at the larval stage of the fall army worm moth. “Only about 10 per cent of total moth species are to be considered agricultural pests,” Mr. Chathuranga emphasised.“Out of them, only a handful should be considered major agricultural pests.”

Those interested at studying moths can join the Butterfly Conservation Society of Sri Lanka at http://bcssl.lk/

Lunar Moth – Himesh Jayasinghe.

Endemic Antheraea cingalesa (c) Himesh Jayasinghe.

වෙසක් සැරසිලි මැද සුවසේ නිදා ගත් බට්ටිච්චා

June 30, 2019

I first observed that a Tailor Bird sleeps on an ornamental plant hanging from upstairs. The bird continues to sleep on this place upto today (i.e.29th June). Tailor bird puffs its feathers and tuck its head under its wing to make its profile hide from potential predator. The bird is undisturbed even anybody goes very close to it. This is published under ‘Biodiversity of Home Garden’ column on Vidusara Science Weekly on 29.05.2019. 

රටෙහි මොන වාතාවරණය තිබුනත්, අපේ ගේ සහ ගෙවත්ත සුපුරුදු පරිදි වෙසක් සැරසිලි වලින් සරසන්නට ලැහැස්ති වුයේ වෙසක් දිනයට සති කිහිපයක සිටමය. වෙසක් පහන් කූඩු කිහිපයක් තනා නිම කර, කොඩි වැලක් තනා, පැරණි විදුලි බුබුළු වැලේ දුහුවිලි පිසදා, වෙසක් දිනයට පෙරදා රාත්‍රියේ ගේ ඉදිරිපස නිරීක්ෂණය කිරීමට එළියට ආවේ මේ සැරසිලි එල්ලන ආකාරයේ දළ සැලැස්මක් ගසා ගැනීමටය.

මෙසේ නිරීක්ෂණය කරන අතරතුර ඉහළ තට්ටුවේ බැල්කනියෙන් පහළට වැටෙන සේ වවා තිබු විසිතුරු මල් වැලේ යම් අමුත්තක් එක් වරම ඇස ගැටුනත් ඒ කිමෙක්දැයි එක් වරම සිතා ගැනීමට නොහැකි විය. කහ පැහැති මල් පිපුණු, පහතට වැටි තිබුණු මේ මල් වැල වෙත වඩාත් ලංවී එය නිරීක්ෂණය කරද්දී, සුදු පැහැයට හුරු බෝලයක් වැනි දෙයක් නිරීක්ෂණය විය. බෝලයේ එක පසෙකින් කුඩා කුරකි. කිසිදු හැල හොල්මනක් නොමැති මේ කුඩා බෝලය කුරුල්ලෙකු වන්නට ඇතැයි මට අනුමාන කිරීමට හැකිවුයේ වසර ගණනාවක් කුරුල්ලන් අධ්‍යනය කර තිබීමේ පළපුරුද්ද නිසාම පමණෙකි.

තවත් ළඟාවී නිරීක්ෂණය කළත්, කුරුල්ලාගේ ඔලුව සොයා ගැනීමට නොහැකි වුයේ එය හොදින් තටු අතර සඟවා ගෙන සිටි නිසාවෙනි. පිහාටු හොදින් පුම්බා ගෙන සිටි නිසා කුරුල්ලෙකුගේ සාමාන්‍ය ප්‍රමාණයට වඩා රවුම් ස්වාභාවයක් ගත් අතර වලිගය පමණක් ශරීරයෙන් ඉවතට කෙළින් විහිදී තිබිණේ කුරුල්ලකු යයි කිසිවෙකුටත් සිතාගත නොහැකි අයුරකිනි.

සුදු පැහැ ශරීරයේ මිශ්‍රවී තිබු කොළ පැහැයත්, ප්‍රමාණයත් උපයෝගී කර ගෙන මේ සිටින්නේ නිදා සිටින බට්ටිච්චේකු (Tailor Bird) බව නිවැරදිව හදුනා ගැනීමට මට තවත් මද වෙලාවක් ගත විය.

ගෙයි ඉදිරිපස ආලින්දයේ ප්‍රධාන විදුලි බුබුල අසලම නිදා සිටි බට්ටිච්චා, පහතින් සිදු කරන අපගේ ක්‍රියාකාරකම් වලට කිසිදු ප්‍රතිචාරයක් නොදක්වා සිටීමට තරම් දක්ෂ විය. වහා කැමරාව ගෙන්වා ගත මා මේ නිදා සිටින බට්ටිච්චාගේ ජායාරූ කිහිපයක් ම ගත්තේ විවිධ කොනයන්ගෙනි. කෙසේ වෙතත් කැමරාවේ විදුලි ආලෝකය නිසා කලබල වනු අත්දෝයි සැකය නිසා flasher නොදල්වා මෙම ජායාරුප ගත නමුත්, කුරුල්ලා නම් කලබලයක් නොපෙන්විය.

පසුදා – මැයි 18  වෙසක් දා උදෑසන 7ට පමණ නිරීක්ෂණයේදී බට්ටිච්චා ඒ වනවිටත් නිදි ගැට කඩා, තම යහනෙන් නික්ම ගොස් තිබිණි. සමහර කවි, ගීත වල ‘මල් යහනක’  සතපන බව කාව්‍යමය අර්ථයෙන් පැවසෙතෙත් මේ බට්ටිච්චා නම් සැබවින්ම සිටියේ ‘මල් යහනක’ බව පෙනුනේ කුරුල්ලා සිටි කහ පැහැ මලින් බර මල් වැල උදෑසන දී දුටු විටදීය. තවත් වෙසක් සැරසිලි කිහිපයක් ම සැකසීමට දහවල කල් ගත වුනු අතර, ඒවා එල්ලිමටත්, විදුලි බුබුළු වැල් වලින් ගෙවත්ත ආලෝකමත් කිරීමටත් පහතට බැස්සේ රාත්‍රී 6.45 පමණ දීය. මේ වනවිටත් බට්ටිච්චා තම පුරුදු නවාතැනට පැමිණ සිටි අතර, වෙසක් සැරසිලි කිරීමේදී කලබල වී ඉගිල යාවී දොයි සැක සිතුනත් කුරුල්ලා ඒ පිළිබද එතරම් තැකීමක් නොකර නිසොල්මනේ බලා හිදිම මගේ සැනසුමට කාරණයක් විය. ඉහළ තට්ටුවේ සිට ගෙවත්ත දක්වා ඇදුනු විදුලි බුබුළු වැල ක්‍රියාත්මක කල විට, නොයෙක වර්ණයෙන් නිවී නිවී වැටෙන ඒ විදුලි බුබුළු දෙස මේ බට්ටිච්චා මද වෙලාවක් බලා සිටියේ වෙසක් සිරිය නරඹනවා මෙනි.

The location this bird sleep is encircled

රාත්‍රියේදී මොර සූරන වැස්සක් වැටුනේ තද සුළඟකුත් සමගය. කුරුල්ලා සිටි මල් වැල තදින් නොතෙමුන ද සුළඟ සමග එන වැහි පොද ඒ මත පතිත වූ අතර සුළඟට බට්ටිච්චා සිටි මල් වැල තදින් පැද්දීමට ලක්වුවද කුරුල්ලා එතනින් ඉවත් වුයේ නැත.

වෙසක් දිනට පසු දිනත් මේ බට්ටිච්චා එනු ඇත්දැයි මා සවස 6.15 පමණ සිට සෙවිල්ලෙන් සිටි අතර, කුරුල්ලා 6.30ට පමණ පැමිණ සිටිනු නිරීක්ෂණය කලෙමි. ටික වෙලාවක් නිසොල්මනේ හිඳ, ඉන්පසු ඔලුව උරපතේ හංගා ගෙන නිසොල්මන්ව නිදා ගන්නට ගියේ 6.40 ට පමණ වේ. මැයි 17 සිට මෙම ලිපිය ලියන මැයි 26 වැනි ඉරිදා ද  ද බට්ටිච්චා එකම තැන ලැගුම් ගනු නිරීක්ෂණය කෙරිණි.

මේ බට්ටිච්චා නිදා සිටි මල් වැල තිබුනේ අපි හැවොම නිතර ම එහා මෙහා යන විවෘත ස්ථානයකය. ඉස්තෝප්පු වේ තිබුණු ප්‍රධාන විදුලි බුබුල ට අඩියක තරම් ආසන්නයෙන් තිබූ වැලම තෝරාගෙන තිබු අතර, සැර ආලෝකයක් ඇති මේ විදුලි බුබුල නිවන / දල්වන විටදී ද බට්ටිච්චා කිසිදු කලබලයක් නොපෙන්විය (මේ හේතුව නිසාම පසුව මේ බට්ටිච්චාගේ ජයාරූප කිහිපයක් කැමරාවේ Flasher .ආලෝකය භාවිතයෙන් පසුව දුරින්  සිට ගන්නා ලද්දේ කුරුල්ලා සිටි ඉරියව් හොඳින් සටහන් කර ගැනීමටය.)

ඉතින් මෙවැනි අනාරක්ෂිත යැයි බැලු බැල්මට පෙනෙන මෙවැනි තැනක් රාත්‍රී නවාතැන ලෙස තෝරා ගැනීමට නුවණට හුරු නොවේයැයි ඔබට සිතෙනු ඇත. මේ කුරුල්ලන් ට සිටින ප්‍රධාන විලොපිකයකු වනුයේ බළලා වැනි සතුන්ය. උඩ සිට එල්ලෙන සිහින් මල් වැලක් නිසා, බළලුන් ගෙන් මේ තැන ආරක්ෂිතවේ. උකුස්සා වැනි ගොදුරු කුරුල්ලන් රාත්‍රියේදී නැති අතර, මේ ප්‍රදේශයේ දක්නට ලැබෙන කුඩා බස්සන් වර්ග වලින් කුරුල්ලන් ට තර්ජනයක් නැත. ඊටත් වඩා, නිසොල්මන් ව හිස තටු අතර සගවා ගෙන සිටින ඉරියව්ව නිසා කොහොමටත් මේ ඉන්නේ කුරුල්ලකු බව සොයා ගැනීමට අපහසුය. අනිත් පැත්තෙන් බැලුවහොත්,  මෙම මල් වැලට අවට පරිසරයම හොදින් දිස්වෙන නිසා අවශ්‍ය වුවහොත් අවට නිරීක්ෂණයට කුරුල්ලාට අවස්ථාව ලබා දෙයි.

නිදා සිටින බට්ටිච්චන් පිළිබද අන්තර්ජාලයේ කළ සේවිමකදී මා දුටුවේ සිංගප්පුරුව, ඉන්දියාව වැනි බට්ටිච්චන් සිටින රටවල කුරුළු ලෝලීන් ද ඉඳ හිට මෙවැනි සමාන අත්දැකීම් විද ඇති බවයි.

මේ මා විසින් නිදා ගෙන සිටිනා බට්ටිච්චකු ගෙවත්තේදී දුටු දෙවැනි අවස්ථාව වේ. පළවෙනි අවස්ථාව මිට වසර ගනනාවකට පෙර අත්දැකීමක් වන අතර ඒ හබරල පලයක පත්‍රයක නිදා සිටි ඒ බට්ටිච්චා දුටුවේ මා මොකක් දෝ හේතුවකට ඒ හබරල පැලය ඇල්ලීමට යාමේ දිය. මිට අමතරව රාත්‍රියේ නවාතැන් ගත් සුදු රෙදි හොරා (අසියා  සුදු රැහැන් මාරා), දෙමලිච්චන් සහ පොල්කිච්චන් ගෙවත්තේ දී නිරීක්ෂණය වී තිබේ.

ඉතින් බලන්න ඔබට මෙවන් අත්දැකීමක් කුරුල්ලන් බැලීමට වෙනත් පරිසර පද්දධතියකට චාරිකාවක දී ලබා ගත හැකි වෙතැයි ඔබ සිතනවා ද..? සිංහරාජය වැනි වනාන්තරයක දී ඔබට දුර්ලභ කුරුල්ලන් දැක ගත හැකි වනු ඇත. බුන්දල වැනි තෙත් බිමකදී දහස් ගණන් කුරුල්ලන් බලා ගත හැකි වනු ඇත. එහෙත් ගෙවත්තත් ඒ හා සමානම සිත්ගන්නා සුළු, අපුර්ව මෙවැනි සිදුවීම් වලින් බහුලය. ඔබත් මබ අවට ගෙවත්තේ ජෛව විවිධත්වය නිරීක්ෂණයට පුරුදු වන්න. විශේෂිත සිදුවීමක් නම් අප වෙත ලියා එවන්න.

වෙසක් දා සිට කළ කළ අහඹු නිරීක්ෂණයන් ගෙන් තහවුරු වුයේ සවස 6.40 ට මේ බට්ටිච්චා සාමාන්‍යයෙන් නිදන්නට යන බවය. මෙසේ රාත්‍රිය ගත කොට මේ බට්ටිච්චා උදෑසන නික්ම යන වෙලාව සොයා ගැනීමට ද ඇති වු කුකුස නිසා මැයි 26 ඉරිදා උදයේ 5 සිට නිරීක්ෂණය කළෙමි. එහිදී නිරීක්ෂණය අනුව බට්ටිච්චා තම නවතනෙන් ඉගිලී ගියේ හරියටම අලුයම 5.40 ටය. අවදි වූ වහාම ඉදිරියේ වූ ගස් ගොන්න වෙත පියඹා ගියේය.

මයි 26 දා සවස නැවතත් මෙම බට්ට්ටිච්ච නිරීක්ෂණයට සවස 6.20 වනවිට යද්දී, කුරුල්ලා ඒ වනවිටත් තම රාත්‍රී නවාතැන වෙත් ඇවිත් සිටියේය. තම පිහාටු පිරිමදිමින් වට පිට බලමින් 6.30 පමණ තෙක් කල් වැරූ බට්ටිච්චා ගේ ජායාරූප නිරීක්ෂණයේදී පෙනී ගියේ පිරිමදීමෙන් සෙමින් සෙමින් ශරීරයේ ම පිහාටු පුම්බා ගනිමින් සිටින අයුරුයි. කෙසේ වෙතත් බට්ටිච්චා තම හිස සඟවා ගෙන පුර්ණ නින්දකට වැටුනේ 6.40 ට ආසන්නයේ දීම ය.

Tailor bird (c) Hari Namasivayam

කුරුල්ලෝ නිදා ගන්නවා ..?

කුරුල්ලන් ද අනිත් බොහෝ සතුන් මෙන් නිදා ගන්නා නමුත්, එය අපි නිදා ගන්නවා ට වඩා සංකීර්ණ ක්‍රියාවලියකි. විලෝපිකයන් ගෙන් ආරක්ෂා වීම පිණිස සැමවිටම විමසිලිමත් වීම වැදගත්වේ. එනිසා කුරුල්ලන් ට කෙටි නින්ද ඇති බව ත්  එසේම සමහර කුරුල්ලන් ගේ මොලයේ එක් පසක් අවධියෙන් තබා අනිත් පස නින්දට යැවිමේ අපුරු හැකියාවක් තිබෙන බව ත් සදහන් වේ (ඉක්මනින් ඇහැරී ක්‍රියාකාරී වියහැකි ලෙස නිදා ගන්නා විට ‘කුකුළ් නීන්ද’ ලෙස හැදින්වීම නිසි ලෙසම ගැලපෙන යෙදුමක් වන්නේ එහෙයිනි). මෙය unihemispheric slow-wave sleep (USWS) ලෙස හැදින වෙන අතර සමහර නිහැරී කුරුල්ලෝ දිගු සංචරණයකදී ගුවනේ පියා හඹා යද්දී ම මෙසේ කිරීමේ හැකියාව තිබේ යැයි සොයා ගෙන ඇත.

නින්දේදී කුරුල්ලන්ගේ ග්‍රහණය ගිලිහි බිමට නොවටෙදැයි තවත් ප්‍රශ්ණයකි. ශරීරයේ බරත් සමග කකුලේ පේශීන් හොදින් හිර කර ගැනීමේ හැකියාව කුරුල්ලන්ට ඇති නිසා නින්දේදී නොවැටී සිටීමට ඔවුන්ට පිළිවන. එසේම ගිරවුන් වැනි සමහර කුරුල්ලන් යටි අතට නිදා ගන්නා අතර, ඔවුන් තම නිය වලින් නොවෙටෙන සේ යමක එල්ලී සිටි.

ගෙවතු කුරුල්ලන් ගේ දොරට වඩින සමය

June 30, 2019

From Feb/March to May; lots of garden bird species breed. Observation of these nests (ofcourse with care without disturb them) are an interesting activity that makes you more closer to nature. This article discusses about the breeding season of common garden birds in Sri Lanka and importance of observing them without disturbing the nest. This was published on 16.05.2019 on my column ‘Biodiversity of Home Gardens’ on Vidusara Science Weekly. 

මේ ගෙවතු ආශ්‍රිතව හමුවන බොහෝමයක් කුරුල්ලන් ගේ සුවදි සමයේ අවසාන කාර්තුවයි. සති කිහිපයකට පෙර ‘ගෙවත්තේ ජෛව විවිධත්ත්වය’ තුළින් ඉදිරිපත් කෙරුණු අප නිවස ඉදිරිපස තිබු පිළිහුඩුවන් ගේ කැදැල්ල පිලිබදව ඔබට මතක තිබේයැයි සිතමි. මේ වනවිට එම කැදැල්ලෙන් පිලිහුඩු පැටවුන් ඉගිල ගොසින් හමාරය. පසු ගිය සතියේ ලිපිය අවුරුදු දා දුටු කරපටි කන් බස්සන් ගේ පැටවුන් පිළිබද කියවිණි. මිට අමතරව මෙසේ නිරීක්ෂණය කල කුරුළු කැදලි හා ළගදි දොරට වැඩි කුරුළු පැටවුන් කිහිපයකගේ ම විස්තර කුරුළු ලෝලීන් කිහිප දෙනෙකුම පසුගිය දා ඉදිරිපත් කොට තිබුනේ, කැදලි වලින් දොරට වැඩිම් මේ කාලයේ දී බහුලව සිදුවන බව පසක් කරමිනි.

එවාර්ට්ස් රැන්ලේ විසින් ජයාරූප ගත කල නාවල තෙත් බිම් උද්‍යානයේ තිබු කහ කුරුළු කැදැල්ල අප්‍රේල්.2019

මහාචාර්ය සරත් කොටගමගේ ‘සිරි ලක කුරුල්ලෝ’ අත් පොතේ අර්ථ දැක්වීම අනුව ‘සුවැදීම’ (Breed) යනු පැටවෙකු බිහි කිරීමේ මුළු කටයුත්තටම පුළුල් ලෙසින් ද පටු ලෙසින් ද යොදා ගත හැකි වචනයකි. සහකරු තේරීමේ සිට පෙරපෙම් හැසිරීම් ඔස්සේ ලිංගික එක්වීම තෙක් ද ඉන් පසු කැදලි තේරීම, කැදලි තැනීම, බිත්තර දැමීම, බිත්තර රැක්විම, පැවවුන් බිහි කිරීම, පැටවුන්ට කැවීම, පැටවුන් රැක බලා ගැනීම, පැටවුන් කුඩුවෙන් පිටතට එක කර ගෙන යාම යන කටයුතු සහ අන්තිමේදී පටවා නිවහල් සතෙකු බවට පත් වීම දක්වා සියලු කටයුතු පුළුල් අරුතින් සුවැදීමට අයත්වේ. පටු ලෙස අර්ථ දැක්වීමේ දී කුඩුව තැනීම ඇරඹීමේ සිට පැටව කුඩුවෙන් පිට වීම තෙක් වූ සියලු කටයුතුවලට සුවදීම යයි කියනු ලැබේ.

සුවැදීමට, එනම් පැටවෙකු බිහි කිරීමේ මුළු කටයුත්තට අදාළ කෙරුම් රැසක් කුරුල්ලන් හදුනාගැනීමට ද උදව් වේ. මේ කෙරුම් අතර සහකරු තේරීම, කැදලි තැනීම, බිත්තර රැකීම සහ පැටවුන් රැක ගැනීම වෙයි. ඒවාට අදාලව මානාවන් හොට පිළිහැඬවීම (Beak rattling – හඩක් නිකුත් වන පරිදි කුරුල්ලෙකු තම හොටයේ හනු දෙක නැවත නැවත ගටවා ගැනීම), කොන්ඩයන් සහ පොල්කිච්චන් පියාපත් විතිරවමින් නැටීම, කෑදැත්තා සිය කිරිල්ලිය කැදැල්ල තුල මැටි ගසා සිර කිරීම, කපුටන් සහ දෙමලිච්චන් සමාජ පීරිමේ (Social preening -තම හොටයෙන් එකිනෙකා ගේ පිහාටු පීරා දීම/පිරිමැදීම) යෙදීම යන කටයුතු නිදසුන් කිහිපයකි.

ඩිලාන් ජයවික්‍රම ගේ තලවතුගොඩ ගෙවත්තේ නිරීක්ෂණය කල සුටික්කාගේ කැදැල්ල. පෙබරවාරි 2019

මාර්තු සිට අප්‍රෙල්/මැයි මාස වලදී ගෙවතු ආශ්‍රිතව ජීවත් වන බොහෝ කුරුල්ලන් කැදලි තැනීම සිදු කරයි. ඉතින් මේ කැදලි තනන සමයේ කොතරම් දේවල් අපේ ගෙවත්තේ නිරීක්ෂණයට තිබේ ද..?

ඔබත් ඔබගේ ගෙවත්තේ කැදලි තනන කුරුල්ලන් පිළිබද සහ සුවැදී සමය ආශ්‍රිත අනිකුත් ක්‍රියා කාරකම් ගැනත් අධ්‍යයනයට උනන්දු වන්න. කෙසේ වෙතත් කැදලි සහ පැටවුන් නිරීක්ෂණය කිරීමේ දී සහ ජයාරූප ගැනීමේදී අප විශේෂයෙන් පරිස්සම් සහගත වීම ඉතාමත් වැදගත් වේ. කුරුලු කූඩුව අසල ඇති ගස්, ගස් අතු, පත්‍ර ආදිය ඉවත් කිරීම එහා මෙහා කිරීම සිදු කිරීමෙන් වැළකිය යුතු වනුයේ එමගින් කැදැල්ල විලෝපිකයන්ට නිරාවරණය විය හැකි බැවින්, කැදැල්ලට අනතුරක් වීමට බොහෝ විට ඉඩ තිබෙන නිසාය.

කුරුළු පැටවුන් නිරීක්ෂණයේදී ද පරිස්සම් විය යුතුය. බොහෝවිට දෙමාපියන් තම පැටවුන් ආරක්ෂාකාරී තැනක තබා ආහාර සොයා යන අවස්ථා තිබේ. එවන් අවස්ථාවක තනිවම සිටින පැටවුන් ඔබගේ පැමිණීමෙන් කලබල වී එම ආරක්ෂාකාරී තැනින් ඉවත් වීමෙන් ලෙහ්සියෙන් විලොපිකයෙකුට ගොදුරුවීමට ඉඩ තිබේ. ඕනෑවට වඩා කිට්ටු වීමෙ දී කලබල වී පැටවුන් දෙමාපියන් ගෙන් වෙන් වීම ද විය හැකිය. නිරීක්ෂණයේ දී හෝ ජායාරුප ගැනීමේදී සැම විටම කුරුල්ලන් ගේ ආරක්ෂාව සැමවිටම ප්‍රමුඛ ව සැලකිය යුතු බව මතකයේ තබා ගන්න.

කැදැල්ලක් අනතුරට පත් වී හෝ කුරුළු පැටවකු එලියට වැටි සිටියහොත් කල යුතු හොඳම දේ, ගෙදර රැගෙන විත් ආරක්ෂා කිරීමට වඩා දෙමාපිය කුරුල්ලන් වෙත බාර දීමයි. එවන් පැටවකු මුනගසුනහොත් හැකියාවක් ඇතොත් නැවත කැදැල්ලේ තබන්න. තුවාල වී සිටිනම් හෝ දෙමාපිය කුරුල්ලන් ඒ අවට නැතිනම් පමණක් ම  මෙවන් අනතුරට පත් කුරුල්ලන් ට උදව් කිරීමට උත්සාහ කරන්න.  කොළඹ අවටින් මුණ ගැසුන කරදරයට පත් කුරුල්ලකු නම් වනජීවී දෙපාර්තමේන්තුව යටතේ අත්තිඩියේ ක්‍රියාත්මක කරදරයට පත් වන සතුන් බේරාගැනීමේ සහ පුනරුත්තාපනය කිරීමේ මධ්‍යස්ථානය (දුරකථන අංක 0113604147) වෙත භාර දිය හැකිය.

පහත දක්වනුයේ අප ගෙවතු ආශ්‍රිතව දැකගත හැකි පොදු කුරුල්ලන් කිහිප දෙනෙකුගේ සුවැදී සමයන් ලෙස මහාචාර්ය කොටගම ගේ ‘සිරි ලක කුරුල්ලෝ’ කුරුළු අත්පොතෙහි දැක්වෙන කාලයන් වේ.  සමහර කුරුල්ලන් ට සුවැදී සමයන් දෙකක් තිබෙන අතර සමහරෙකු ට නිශ්චිත සුවදි සමයක් දැක්විය නොහැක (නැතහොත්, එවන් කුරුල්ලන් ගේ කැදලි වසර පුරාම විටින් විට දැක ගත හැකිවේ).  සමහර කුරුල්ලන් මෙහි දැක්වෙන කාලයන් ට අමතර වද කැදලි තැනීම සිදු කිරීමට ඉඩ තිබෙන අතර, නිසි ලෙස වාර්තා කල ඔබගේ නිරීක්ෂණයන් කුරුළු විද්‍යාඥයන්ට තම දත්ත යාවත්කාල කරගනිමට උපකාරී වනු ඇත. ඒ නිසා ඔබගේ ගෙවත්ත හෝ අවටින් ද මෙවැනි කැදැල්ලක් හෝ පැටව් නිරීක්ෂණයන් ක්ෂේත්‍ර පක්ෂි අධ්‍යයන කවය වෙත email මගින් ලබා දෙන්න gardenbirdwatch.srilanka@gmail.com.

අජිත් ගමගේ විසින් රාජගිරියේ තම ගෙවත්ත අසල නිරීක්ෂණය කල පොල්කිච්චාගේ කැදැල්ල

දෙමලිච්චා – මාර්තු-මැයි (මුල් වතාව) අගෝස්තු – නොවැම්බර් (දෙවැනි)

පොල්කිච්චා : සුවදීම අවුරුද්ද පුරාම සිදුවිය හැකි වුවද මුල් වන්නේ මාර්තු සිට සැප්තැම්බර මාස

ඉන්දු කලුකිච්චා : මාර්තු-සැප්තැම්බර්

බැම සුදු පවන්පෙන්දා : අප්‍රේල්-මැයි

කව්ඩා : පෙබරවාරි – මැයි

පොලොස් කොට්ටෝරුවා: පෙබරවාරි සිට ජූලි (පළමු) අගෝස්තු-සැප්තැම්බර් (දෙවැනි)

රත්-කෑරලා (black-rumped Flameback) : මාර්තු-ජුනි (පළමු) අගෝස්තු-සැප්තැම්බර් (දෙවැනි)

ගේ කුරුල්ලා : වසර පුරාම

ලෝටන් සූටික්කා (Loten’s Sunbird) : පෙබරවාරි-මැයි 

ලාතුඩු පිළිලිච්චා : ජනවාරි-අගෝස්තු

කහ කුරුල්ලා : ඔක්තෝබර්-මැයි

මයිනා: මාර්තු-සැප්තැම්බර්

රෑන ගිරවා: සුවදි සමය නොවැම්බර් සිට ජුනි දක්වා යැයි පොදුවේ සැලකුවත් වසරේ ඕනෑම විටෙක පැටවුන් මෙන්ම සුවැදී හැසිරීම් දැක ගත හැකිවේ

ළයසුදු කොරවක්කා: අප්‍රේල්-අගෝස්තු

බමුණු පියාකුස්සා : ඔක්තෝබර් – අප්‍රේල්

මොණරා : දෙසැම්බර් – මැයි

රත් යටිමල් කිරළා : අප්‍රේල් – අගෝස්තු

අළු කොබෙයියා : සුවැදී සමය අවුරුද්ද මුළුල්ලේම වාගේ පැතිරේ. එහෙත් පෙබරවාරි-ජුනි / අගෝස්තු-සැප්තැම්බර් මුල් තැන් ගනී

නීල මහගොයා : දෙසැම්බර් – මැයි

කොව්ලා : සුවැදී සමය පොදුවේ අප්‍රේල්-අගෝස්තු දක්වා

ඇටි-කුකුළා (Greater Coucal) : සුවැදී සාමය පෙබරවාරි-සැප්තැම්බර් (පළමු) / ඔක්තෝබර් – දෙසැම්බර් (දෙවැනි)

කරපටි කන්බස්සා (Collared scops owl) : පෙබරවාරි-මැයි

ළයසුදු පිළිහුඩුවා : දෙසැම්බර්-ජුනි (මාර්තු/අප්‍රේල් මාස වල සුලබයි)

කොණ්ඩයා : මාර්තු-මැයි  / අගෝස්තු-සැප්තැම්බර්

බට්ටිච්චා: සුවැදී සමය අවුරුද්ද පුරාම පවතී. පෙබරවාරි – මැයි මුල් මාස වේ 

අලුත් අවුරුදු දා ගෙවත්තට නෑගම් ආ කර පටි කන් බස්සෝ

June 29, 2019

Collared Scops Owl is probably the most wide spread owl species in Sri Lanka. They are common in home gardens and Jayathri Dias observed a family of owls just a day after the Sinhala/Tamil new year in April. Quite interestingly, I had a similar experience on April New Year day in 2003 where I observed parents along with 3 baby owls. I managed to feed them cockroaches. I included observations of few others to show this owl is a common garden bird in Sri Lanka. This was published on Vidusara  15.05.2019. 

අලුත් අවුරුද්දේ වැදගත් සංස්කෘතිකමය අංගයක් වනුයේ කද මලු බැද ගෙන නෑදෑ හිතවතුන් බැලීමට යාමයි. සති කීපයකට පෙර සැමරූ මෙවර අලුත් අවුරුදු දා කොට්ටාවේ ජයත්‍රි ඩයස් පලිපාන ගේ ගෙවත්තට අවුරුදු නෑගම් ආවේ නම් වෙනස්ම ආකාරයේ හිතවතුන් පිරිසකි.

පහත දැක්වෙනුයේ රාත්‍රී 8 ට පමණ මේ අමුත්තන් දැකීමෙන් පසු ජයත්‍රි විසින් Facebook මේ පිලිබදව අප්‍රේල් 14 වනදා රාත්‍රියේ දැමු සටහන්කි..

“මේ වේලාවේ……. බස්සො 4 , 5ක් අපිට එක සැරේ පෙන්න ඇවිත් ඉන්නවා…. හරිම සතුටුයි එයලා එච්චර ගොඩක් ඉන්න එක ගැන…..” ඔව්.. ඒ අවුරුදු අමුත්තන් වෙන කිසිවෙක් නොව කුඩා බස්සන් පවුලකි.

“අපි පස්සෙ එයාලා දිහා බලන්න ගියෙත් නැ, එයාලට කරදරයක් වුනොත් කියලා… එත් පස්සෙ රෑ 11 විතටත් ඉන්නවා දැකලා , කාට හරි පෙන්නන්න ඔනි වුනොත් කියලා එක්කෙනෙක්ගෙ photo එකක් ගත්තා…” ජයත්‍රි පසුව සටහන් කළේ බස්සෙකුගේ ජායාරුපයක් ද සමගිනි.

මෙම ජයාරුපයෙන් තහවුරු වුයේ, මේ අවුරුදු අමුත්තා කර පටි කන් බස්සා (Collared Scops Owl) බවයි. කර පටි කන් බස්සා අප බොහොමයක ගේ ගෙවතු ආශ්‍රිතව දැකගත හැකි සුලබම නිශාචර පක්ෂියා වේ.

One of the owl observed at Jayathri Dias’ garden in Kottawa

මයිනකුගේ පමණ තරම් වන මේ බස්සා දිගින් සෙන්ටිමීටර 23-25 පමණ වේ. දුඹුරුවන් හෝ අළුවන් පැහැයක් සහිත උඩු කය සුදෙන් වයිරම් ලෙස ඇත්තේ, පරිසරයට හොදින් අනුගත වීමට උපකාරී වෙමිනි. කන් පිල්ගොනු සහ දුඹුරු ඇසිපහති මගින් සමාන තරමේ අනෙක් බස්සන් ගෙන් වෙන් කොට හදුනා ගත හැකිය. දිවා කාලය අදුරු තැනක – ගස් බෙනයක් හෝ ගෙයක පියස්සක් යට හෝ ගත කරයි. කුඩුවක් නොසාදන අතර බිත්තර ලන්නේ කුහරයකය.

අපගේ ගෙවතු සහ නගරබදව වාසය කරන බස්සන් රැයේ විදුලි පහන් අසල හැසිරෙන්නට වැඩි කැමැත්තක් දක්වන්නේ එම ආලෝකය වෙත ආකර්ෂණය වන කෘමින් මෙන්ම එම කෘමින් අල්ලා ගැනීමට ඒ වෙත ඇදෙන හූනන් වැනි කුඩා සතුන් ද දඩයම් කර ගැනීම පිණිසයි. කුඩා මීයන් ද ඔවුන් ආහාරයට ගන්නේ අපට හානිකර සතෙකු ගේ ගහණය පාලනයට උදව් දෙමිනි.

ගොම්මනේදී තම දිවා නවාතැනෙන් එළියට එන මේ බස්සන් – විශේෂයෙන් ම ඔවුන්ගේ සුවැදී සමයේදී (Breeding season) තම සහකරුවන් අතරට වී නාද කිරීම සිරිතකි. සාමාන්‍යයෙන් බස්සන සියල්ලන් ම නාද කරනුයේ ‘හ්ම්…හ්ම්…’ කියා යැයි අප සිතුවත්, මේ කරපටි කන් බස්සා ගේ නාදය වෙනස් වේ. පක්ෂි විද්‍යාඥ G .M. හෙන්රි ගේ කුරුළු පොතෙහි මෙම නාදය දක්වා ඇත්තේ ‘What’ ඉංග්‍රීසි යන වචනය ‘t’ ගබ්ද නොනැගෙන සේ කියූ විට එන හඩ හා සමාන බවය. එය ‘වුක්’… ‘වුක්’… ලෙස තත්පර 2/3 පමණ අතරක් තබා ‘වු’ යන්න බර කර සිදු කරන නාදයක් නාදයක් ලෙස ද සැලකිය හැකිවේ. මෙසේ එක දිගට විනාඩි කිහිපයක් නාද කිරම මේ බස්සන් ගේ සිරිතකි.

Indian Scops Owl – home garden Kandy (c) Nimal Karunaratne

කෙසේ වෙතත් මොවුන් පැටවුන් සමග සන්නිවේදනයේදී නාදය වෙනස් වන අතර, එය පිඹින හඩක් ලෙස ඇසෙ. කොට්ටාවේ ජයත්‍රි පැවසුවේ ඇයගේ ගෙවත්තට ආ බස්සන්ද හහ්ම් හහ්ම්ම්ම්ම් සද්දෙ වෙනුවට කලවැද්දෙක්, ඌරුමීයෙක් පිබින සද්දයක් මෙන් පිබින සද්දයක් කළ බවයි. ඇයගේ මේ ප්‍රකාශය, මගේ මතකය 2003 අවුරුදු දා රාත්‍රිය වෙත රැගෙන ගියේය. 2003 වසරේ අප්‍රේල් 14 වනදා අවුරුදු නිමාවෙන් පසු දෙහිවල පිහිටි නිවසේ රාත්‍රී 7.30ට පමණ ජයත්‍රි කියූ පරිදිම අමුතුම පිඹින ශබ්දයක් ගෙවත්තෙන් ඇසුණු නිසා එය නිරීක්ෂණය කිරීමට මා එළියට බැස්සේ විදුලි පන්දමත් අතැතිවය. වැඩි වෙලාවක් ගත නොකරම ඒ ශබ්දය නැගු අවුරුදු අමුත්තන් සොයා ගැනීමට මට හැකි විය.

එම අවුරුදු දා අපේ දෙහිවල ගෙවත්තේ සිටියේ හරියටම බස්සන් පස් දෙනෙකි. ඒ දෙමාපිය බස්සන් සමග සිටි පැටවුන් තිදෙනෙකි. සමහර විටෙක එදා මුල්වරට දොරට වැඩි පැටවුන් අවට පරිසරය පිළිබද මහත් විමසිල්ලෙන් පසු විය. විටෙක තම හිස අමුතු ලෙසේ කරකැවූ ඔවුන් තවත් විටෙක ශරීරය පද්දීමකට ලක් කළේය. වහා පහතට පියඹා ආ වැදුණු බස්සකු, හූනකු අල්ලා ගෙන නැවත තම කුඩා පැටවුන් වෙත පියඹා ගියේය.

මෙම නිරීක්ෂණය මට වෙනස්, තරමක පිස්සු අදහසක් ගෙන ආවේ අලුත් අවුරුද්දේ ගෙවත්තට ආ අවුරුදු අමුත්තන්ට සංග්‍රහයක් නොකර යැවීම හොද නැති යැයි හැගුනු හෙයිනි. කුස්සිය අසල ගොඩ ගසා තිබු හට්ටි කිහිපයක් එහා මෙහා කරද්දී දිවගිය කැරපොත්තන් කිහිප දෙනෙකු මදක් අඩපන කර ගෙවත්තේ බස්සන් වසා සිටි අඹ ගස යටින් හෙමිහිට දමා අවේ මේ බස්සන් මගේ අවුරුදු සංග්‍රහය වූ කැරපොත්තන් අල්ලාගෙන කාවිදෝ යි සැකයෙනි.

එහෙත්, හිමිහිට නැවතත දොර දෙසට අඩි කිහිපයක් පිය තබද්දී ම වහා පහතට පියඹා ආ වැදුණු බස්සෙකු, අර කරපොත්තකු අල්ලා ගෙන එක්ෂණයෙන් නැවත පැටවුන් වෙත පියඹා ගියේ ඔවුන්ට කැවිමටය. අවුරුද්දේ ගෙදරට එන අමුත්තන් වෙනුවෙන් වෙන් කල කැවුම් කොකිස් වෙනුවට, මගේ අවුරුදු අමුත්තන්ට මේ කැරපොත්තන් පිළි ගැන්වීමට ලැබීම නම් මට මහත් සතුටක් විය. එම ක්‍රියාව එක්තරා ආකාරයක පවක් වුවත්, මේ බස්සන් ගේ ප්‍රතික්‍රියාව නිරීක්ෂණය කිරීමේ ආශාව ඊට වැඩි වූ නිසා, කීප වරක්ම මේ බස්සන්ට ඒ ‘කැරපොතු අවුරුදු සංග්‍රහය’ කළෙමි.

කරපටි කන් බස්සන් ගේ සුවැදි සමය (breeding season) පෙබරවාරි සිට මැයි දක්වා වේ. බිත්තර 2ක් හෝ 3ක් ගසක් බෙනයක, අතහැර දැමු ගොඩනැගිල්ලක කුහරයක හෝ වෙනත් බාධාවල් අඩු තැනක් බිත්තර දැමීම සදහා තෝරා ගනී. දෙමාපියන් තම පැටවුන් ආරක්ෂා කිරීමට ඉදිරිපත් වන්නේ, කැදැල්ල අසලට ළඟාවීමට නොදෙමිනි.

මේ අපි ගෙවන්නේ කර පටි කන් බස්සාගේ සුවැදී සමයේ අවසන් කොටස නිසා, ගෙවතු ආශ්‍රිත ව ජිවත් වන බොහෝ බස්සන් පවුල් වලට අලුත් සාමාජිකයන් එකතු වී සිටීමට බොහෝ සෙයින් ඉඩ තිබේ. ඒ නිසා ඔබත් මේ දිනවල රාත්‍රියේ ගෙවත්ත නිරීක්ෂණය කිරීමට යොමු වන්න. මේ බස්සන් ගේ නාදය අසේනවාදැයි අවධානයෙන් සිටීම, කරපටි කන් බැස්සා සොයා ගැනීමට ඇති ලේසිම ක්‍රමයයි. සමහර ගෙවතු වල මෙම බස්සන් දහවල සැගවී ගත කරනවා වන්නටත් පුළුවන්. ඉතින් ඔබගේ ගෙවත්තෙනුත් මෙවැනි නිශාචර කුරුල්ලන් – බස්සන් නිරීක්ෂණය කර තිබේ නම්, ඔබගේ අත්දැකීම් නුත් ‘ගෙවත්තේ ජෛව විවිධත්තවය’  වෙත යොමු කරන්න.

Muwanhelawatta road, Malabe 2013 (c) Ajith Gamage

Indian Scops Owl – home garden Kandy (c) Nimal Karunaratne

Little owls can be funny sometimes – Nov.2017 (c) Nimal Karunaratne

මේ බොහෝ කුරුළු පැටවුන් දොරට වඩින කාලයයි

පසු ගිය සතියේ ලියැවුනු පිළිහුඩු කැදැල්ල මෙන්ම, මෙම සතියේ මෙම බස්සන් පවුල ගැන ලිපියෙන් ද තහවුරු වනුයේ, මේ කාලය බොහෝ කුරුලු පැටවුන් දොරට වඩින සමයක් බවයි. පසුගිය සති කිහිපයේ දීම බොහෝ දෙනෙකු තමන් දුටු කුරුළු කැදලි මෙන්ම කුරුළු පැටවුන් ගේ ජයාරූප ද අප වෙත ඒවා තිබුනු අතර කැදලි වලින් වැටුණු කුරුළු පැටවුන් ට උදව් කරන්නේ කෙසේද කියා අසා යොමු කළ විමසුම් ද තිබු හෙයින්, ලබන සතියේ දී එවැනි කුරුළු පැටවෙකු ට උපකාර කරන්නේ කෙසේද යන්න පිලිබදව ත් සොයා බලමු.

ඔබ ගේ ගෙවත්තේ ත් මෙවැනි කුරුළු කැදැල්ලක් හෝ ලගදී දොරට වැඩි කුරුළු පැටවුන් නිරීක්ෂණය කර ඇත්නම් එවැනි අත්දැකීම් ද ‘ගෙවත්තේ ජෛව විවිධත්වය’ වෙත එවන්න. ගෙවත්තේ ඔබගේ නිරීක්ෂණයන් විදුසර පුවත් පත හරහා හෝ කෙළින්ම විද්‍යුත් තැපෑල මගින් malaka.rodrigo@gmail.com ලිපිනයට හෝ 0789330076 යන ජංගම දුරකතනයට කෙටි පණිවිඩයක් මගින් හෝ දන්න්වන්න.

ඔබගේ වැදගත් නිරීක්ෂණයන් මේ ලිපි පෙළ හරහා ඉදිරිපත් කිරීමට ද අවකාශ ලබා දීමට බලාපොත්තු වන්නෙමු.

PAGE 07_3 (1)Published on Vidusara 15.05.2019

නොනගතයේ කුරුළු නැරඹුම – අලුත් අවුරුදු නැකත් මායිම් නොකළ පිලිහුඩු දෙමාපියෝ

June 29, 2019

Sinhala/Tamil new year (Aluth Avurudu) is a main cultural event in Sri Lanka. Inorder to spend a ‘Natureful new year’, I stepped out to enjoy birds in our garden along with my daughter on morning of 14th of April. We observed many birds along with a Kingfisher nest. After a long pause, I restarted my regular column ‘Biodiversity of Home gardens’ with this article published on 01.05.2019 on Vidusara Science Weekly.

පසුගිය සතියේ සැමරූ අප්‍රේල් අලුත් අවුරුද්ද අපේ ඉහළම සංස්කෘතික උත්සවයයි. අලුත් අවුරුදු උදාව, ආහාර පීසිම, ආහාර අනුභවය, වැඩ ඇල්ලීම ආදී දේ නියමිත වෙලාවකට නැතහොත් නැකතකට සිදු කිරීම අලුත් අවුරුද්දේ දී පිළිපදින සම්ප්‍රදායික චාරිත්‍ර වන අතර, ‘නොනගතය’ නැතහොත් සුබ නැකැත් නොමැති කාලයේ දී ආහාර ගැනීම ඇතුළු සියලු වැඩවලින් ඉවත් වී සිටිය යුතු බව දැක්වේ.

අප ගෙවත්ත අසල කැදැල්ල සොයා ගැනීමට සතියකට පමණ පෙර කදාන ප්‍රදේශයේ නිරීක්ෂණය කළ පිලිහුඩු පැටවෙකුගේ දොරට වැඩුම (c) Luigi Fernando

මේවර මෙම ‘නොනගතය’ යෙදී තිබුනේ උදෑසන වරුවේ නිසා වෙනත් විශේෂ වැඩක් කරන්නට එපා යැයි කියවෙන නොනගතය පරිසරයත් සමග ගතකරන්න ට සිතා ගත මම දියණියත් සමග ගෙවත්තට පිළිපන්නෙමු.

අවුරුද්ද ලැබීම සනිටුහන් කරමින් පත්තු කල රතිඤ්ඤ හඩින් බියපත් වී දෝ, වෙනදා ගෙවත්තේ උදෑසන සුලබව දක්නට ලැබෙන කුරුල්ලන් දක්නට නොලැබිණි. අලුත් අවුරුද්දේ පණිවිඩ කාරයා ලෙස සැලකෙන කොහා ගේ ගීතය ද වෙනදා උදයේ ඇසෙන මුත්, මේ අවුරුදු දා අප ගෙවත්ත අවට සිටි කොහා ලා ගේ ද ශබ්දයක් නොමැති විය.

එක වනම අහසින් සුදු පුළුන් ගුලි දෙකක් පාත් වෙනවා මෙන්, අප ගෙවත්ත අසල තිබු උස පොල් ගසට පියඹා විත් වැසුවේ සුදු මහ-කොකුන් (Great Egret) ජෝඩුවකි. මින් පෙර කිසිදාක සුදු මහා-කොකා අප ගෙවත්ත අසලින් වාර්තා වී නොතිබුණු නිසා, මෙය විශේෂ නිරීක්ෂණයක් විය. සමහර විට අසල තෙත් බිමක සිටි මෙම සුදු මහා-කොකුන් රතිඤ්ඤ හඩින් බියපත් වී අප ගෙවත්ත අසලට ආවා වන්නට පුළුවන.

අප ගෙවත්තේ දිය බදුනෙන් දිනපතා නෑමට පුරුදු වී සිටින කොන්ඩ කුරුල්ලන් (Red-vented Bulbul) ජෝඩුව මද වෙලාවකින් අප ගෙවත්තට පැමිණි අතර, තම ප්‍රියතම වේදිකාව වූ කණුව උඩින් ලැගගත් අළු කොබෙය්යා (Spotted Dove) තම උදෑසන ගීය ගායනා කරන්නට පටන් ගත්තේ වෙනදාට වඩා පමාවිලා ය. දොළොස් දෙනෙකුගෙන් පමණ සමන්විත නිතඹ-රත් වැහිලිහිණින් (Red-rumped Swallow) රංචුව ක් එකිනෙකා පරයා රවුමට පියාඹන්නට වුයේ උදෑසන ව්‍යායාමයට මෙනි.

අවුරුදු දා මහා රන්ඩුවකට පැටලුණු හොට පටලවා ගත පොලොස් කොට්ටෝරුවන් (Brown-headed Barbet) දෙදෙනෙකු දෙපසට වුයේ, ගෙවත්තේ කාමරන්කා ගසේ පහලට රූටා විත් බිමට වැටෙන්නට ඔන්න මෙන්න තියා ය. දෙන්නා දෙපස ට වුවත් යළිත් කොයි මොහොතක හෝ රණ්ඩුව පටන් ගැනීමට මෙන් හොටය විවෘත කරගෙන එකිනෙකාට තර්ජනය කරන ලිලවෙනි.

අප මේ සියල්ල නිසොල්මනේ බලා හිදිද්දී මහා හඩින් කෑ ගසමින් විත් අප ඉහලින් ම තිබු කම්බියේ ලැග ගත්තේ ළය-සුදු පිළිහුඩුවෙකි (White-throated Kingfisher). අප ගැන කිසි තැකීමක් නොකළ පිළිහුඩුවා හිස අමුතු ඇළයකට කරකවමින් නිරීක්ෂණය කළේ ගොදුරක් බව දැන සිටියත්, කුරුල්ලාගේ ඉලක්කය අප මිදුලේ තිබූ තරමක් විශාල මානෙල් මල් වග කල සිමෙන්ති බේසමේ දමා සිටි ගප්පි මාළුවෙකු බව තේරුම් යනවිට පමා වැඩිවිය. එක්ෂණයකින් පහලට පියඹා ආ පිලිහුදුවාට මාළුවා ඩැහැ ගැනීමට ගත වුයේ තත්පරයකටත් අඩු කාලයකි. මාළුවා අඩ පණ කිරීමට කම්බියේ දෙපැත්තේ කිහිප වරක් ගැසූ පිළිහුඩුවා එක් වරම නැවතත් ගෙදර පාර දෙසින් බිමට බැස්සේ මාලුවාද හොටයේ සිර කරගෙනමය.

පිළිහුඩු කැදැල්ල පෙන්වන මාගේ දියණිය

පිළිහුඩුවා වැසූ තැන සෙවීමට පාරට ගොස් ඒ අසලින් ගලා යන තරමක් විශාල කාණුව ද හොදින් නිරීක්ෂණය කළත් පිළිහුඩුවා ගේ වගක් වත් සොයා ගැනීමට නොහැකි විය. විනාඩි කීපයකින් අප දෙදෙනා ම තාප්පයේ වූ තරමක් විශාල බටයකින් පිළිහුඩුවා මතු වුයේ අප දෙදෙනාම පුදුමයට පත් කරමිනි. අප දෙදෙනා අතාරින විදුලි වේගයෙන් පියඹා ගිය පිළිහුඩුවා අසල කම්බියේ වසා මහා හඩින් නද කරන්නට වුයේ අපගේ පැමිණීම කරදරයක් වූ බව දන්වමිනි.

පිළිහුඩුවා ට ඉඩ දෙමින් අප මදක් පසුපසට විත් බලා හිදිද්දී, තවත් සතෙකු අල්ලාගත් කුරුල්ලා නැවතත් පයිප්පය ඇතුලට ගියේ එතැන පිලිහුදුවාගේ කැදැල්ල ඇති බව නිරාවරණය කරමිනි.

පිළිහුඩුවන් සාමාන්‍යයෙන් ළිං ඉවුරක හෝ ජලය ආශි‍්‍රතව ඉවුරක උමගක් සාදා එහි කෙළවර කැදැල්ල ලෙස යොදා ගනී. හරාගැනීමට සුදුසු පසක් සහිත ස්වාභාවික ඉවුරක් නොතිබූ අප ගෙවත්ත අසල ජිවත් වූ මේ පිලිහුඩු යුවල ඒ වෙනුවට යොදා ගත් විකල්පය නිර්මාණාත්මකයි නේද..? විශේෂයෙන්ම මේ පයිප්පය පිහිටියේ තරමක් උසින් නිසා, විලොපිකයෙකුටවත් ඒ වෙත ලගා වීම අපහසුය.

අප මේ පිළිහුදු කැදැල්ල නිරීක්ෂණය කළේ අවුරුද්දේ නොනගතය වේලාවේදීය. නොනගතයේ දී ආහාර අනුභවයෙන් ද වැළකී සිටිය යුතු නමුත්, මේ පිලිහුඩු දෙමාපියන්ට නම් අවුරුද්දේ වගක් වත් නොතිබුනේ, අවුරුදු චාරිත්‍ර වලට වඩා තම පැටවුන් බඩගින්නේ නොතිබීමේ අභිලාශය නිසාවෙන්  මෙනි.

වෙනත් කොහෙන් දෝ අල්ලාගත් තවත් කුඩා මාළුන් කීප දෙනෙකු, ගැඩිවිල්ලන්, කටුසු පැටවෙකු, හුනකු මෙන්ම කුඩා තලගොයි පැටවෙකු ද අල්ලා ගෙන කැදැල්ල වෙත මේ පිළිහුඩු දෙමාපියෝ එන අයුරු, ‘නොණගත කුරුළු නැරඹුමේ’ දී නිරීක්ෂණය කලෙමු.

මේ ලිපිය ලියන අප්‍රේල් 22 වනදා වන විට, මෙම පයිප්ප කැදැල්ල අසලට ගිය විට ඇතුලින් පිලිහුඩු පැටවුන් ගේ හඩ ඇසෙන අතර, තවත් නොබෝ දිනකින් ම මේ පැටවුන්ගේ ‘දොරට වැඩුම’ සිදුවනු ඇතැයි අප සැවොම බලාපොරොත්තුවෙන් පසුවන්නෙමු.

(Here is the eBird log for birding on Avurudu day 14.04.2019 https://ebird.org/view/checklist/S54932173)

පිළිහුඩු දෙමාපියෝ

ආහාර රැගෙන යන වැඩිහිටි කුරුල්ලා

පිළිහුඩුවන් බිත්තර දමා පැටවුන් දැඩි කරනුයේ මෙවැනි ගැන ඉවුරක වැනි තැනක සදා ගත කුඩා උමගකය. මේ මල් පිලිහුදුවකු (Common kingfisher) කැදැල්ලකි.

ගෙවත්තේ රැඟුම් වැයුම් දක්වන වැලන්ටයින්ලා

February 25, 2018

Published on විදුසර 21.02.2018 as part of my series of articles ‘ගෙවත්තේ ජෛව විවිධත්වය’ [Biodiversity of Home gardens]. Click on this link to open a .pdf of the page – ගෙවත්තේ රැඟුම් වැයුම් දක්වන වැලන්ටයින්ලා – Vidusara 21.02.2018

පසුගිය සතියේ පෙබරවාරි 14 දා ආදරවන්තයන් ගේ දිනය (Valentine’s Day) ලෙසින් සැමරීම ට බොහෝ ආදරවන්තයින් සහ සහකාරියකගේ සිත දිනාගැනීමට උත්සාහ කරන වැලන්ටයින්ලා විසින් සමරන්නට යෙදිනි. කඩවල් වල හොදින් අසුරා ඇති ලස්සන රෝස මල් කලඹක් හෝ රසවත් චොකලට් එකක් ලබා දී තම ආදරවන්තිය සතුටු කිරීමට උත්සාහ ගත් ආදරවන්තයෝ බොහොමයකි. වැලන්ටයින් දිනයට සිමා නොවී ගැහැණු ළමයකු සමග යහලු වීමට උත්සාහ ගන්නා කාලයේ දී අනෙකුන් පරයා තමන් ගේ කඩවසම් බව හෝ හැකියාව ඉස්මතු වන ලෙස ඇය ඉදිරියේ හැසිරීම ද අපට නිතර දක්නට ලැබෙන දෙයකි. ඇය සමග යහලු විමට ඉදිරිපත් වූ අනෙකෙකු ද පසු නොබා ආවිට තම සිතගත් කෙනා අයිති කර ගැනීමට සිදු කරන “ආදර යුද්ධ” ද එදා මෙන් ම අදත් යවුවනයන් අතර ප්‍රචලිච ය. මේවයෙන් සමහර ගැටුම් වචනයෙන් බැන ගැනීම් වලට සීමා වුවත්, සමහර ගැටුම් අතින් පයින් එකිනෙකා තුවාල සිදුවන,තරමට ම දරුණු වේ.

Masters of courtship display – the Birds of Paradise

මෙසේ තම ආදරවන්තියක් දිනා ගැනීමේ අරමුණින් ම සිදු කරන ක්‍රියාවන් මෙන් ම සටන් ද මිනිස් සමාජයේ පමණක් නොව, සත්ව ලෝකයේ ත් දක්නට තිබේ. තම ආදරවන්තිය ගේ සිත දිනා ගැනීමේ අරමුණින් ම ඉදිරිපත් කරන රැගුම්, ගැයුම් සත්ව ලෝකයේ ද බහුල වේ. සමහරෙකුගේ පැහැය වැඩි කර ගෙන සහකාරියක දිනාගැනීමට උත්සාහ ගැනී. වැලන්ටයින් දිනයේ මෙන්ම තම ආදරවන්තිය ට තෑගි ලබා දෙන ආදරවන්තයෝ ද මේ අතර වෙති.

මෙවැනි හැසිරීම් courtship display ලෙස ඉන්ග්‍රීසියෙන් හන්දුන් වන අතර ‘පෙර පෙම’ ලෙස සිංහලෙන් හඳුන්වයි.

නැටුම් ඉදිරිපත් කරන කුරුල්ලන් බොහෝමයක් වෙති. මේ අතරින් පැපුවා නිව් ගිනියා රටෙහි කැළෑ වල වාසය කරන Birds of Paradise නම් වූ කුරුල්ලන් වර්ග කිහිපය ඉදිරියෙන් ම වෙති. කැළයේ සමතලා බිමෙක කොළරොඩු ඉවත් කර පිරිසිදු කරගත් වේදිකාවක මේ කුරුල්ලන් තම රන්ගනය ඉදිරිපත් කරයි.

සමහර කුරුල්ලන් ගේ පෙනුම සුවැදි සමයේ දි වඩා දීප්තිමත් වේ. දීප්තිමත් වර්ණ ඇති පිරිමි සතුන් බොහෝවිට කිරිල්ලිය ගේ ප්‍රමුඛ තේරීම ට ළක්වෙන්නේ, මිනිස් සමාජයේ ද හොන්දින් ඇද පැළද ගත් පිරිමින්ට කාන්තාවන් ගේ ආකර්ශනය වඩා ලැබෙන ආකාරය පසක් කරමිනි.

සහකාරියව ආකර්ෂණය කර ගැනීමට ගී ගයන කොහා (ච) Challiyil Eswaramangalath Vipin

තවත් සමහර කුරුල්ලෝ ආදරවන්තිය ක් දිනා ගැනීම උදෙසා ගී ගයති. නැටුම් වලින් ඉතාමත් දක්ශයෝ නැතිවුවත්, තම සහකාරිය දිනාගැනීමට ගී ගයන කුරුල්ලන් අතරින් ලස්සනම ගීයක් ගයන කුරුල්ලෙක් නම් අප සැවොම ගේ ම පාහේ ගෙවතු වල දක්නට ලැබීම අපගේ වාසනාව ක් නොවේ ද..?? හැබැයි මේ ආදරවන්තයා තම ගී ගැයීමට තෝරා ගෙන ඇත්තේ, Valentine’s Day යෙදී තිබෙන පෙබරවාරිය නොව අප්‍රේල් මාසයයි. ඒ වෙනෙකෙකු නොව අප සැවොම දන්නා කොහා ය.

කොහා (Asian Koel) වසර පුරාම අප අවට දැක ගත හැකි කුරුල්ලෙකි. අනෙකුත් කාලවලදී මෙන් නොව, අප්‍රෙල් මාසයේදී කොහා නාද කරනුයේ තම රැහේ කිරිල්ලිය ක ආකර්ශනය කර ගැනීමටය.

නන්දනීය ගීයක් ගයමින් සහකාරිය ක් දිනා ගැනීමට උත්සාහ ගන්නා අපේ ගෙවත්තේ සිටින තවත් කුරුල්ලෙකි පොල්කිච්චා (Oriental Magpie-robin). ඉහල ස්ථානය ක සිට තම මියුරු නාදයෙන් තම වසම තහවුරු කරනා පිරිමි පොල්කිච්චා කිරිල්ලිය වටා රන්ගනය ක් ද ඉදිරිපත් පත් කරයි. පිහාටු  පුම්බා ගෙන, හොටය ඉහල ට කරගෙන කිරිල්ලිය  වටා මේ රන්ගනය කරන්නේ ඇයව තම වසගය ට ගැනීමටය.

පොල්කිච්චාගේ රැඟුම (C) Amar Singh

තම සහකාරිය ගේ සිත දිනාගැනීම ට රැගුමක් ඉදිරිපත් කරන තවත් කුරුල්ලන්  කිහිප දෙනෙකු ම අපගේ ගෙවතු හා ඒ අවට දැක ගත හැකිවේ. මේ අතරින්, අලු කොබෙයියා එක් කුරුලු විශේෂයක් පමණි. හින්දි චිත්‍රපටවල මෙන්ම ඒවා කොපි කර හැදූ සිංහල චිට්‍රපටවලත් ගීයක් ගයමින් තම පෙම්වතිය වටා නටන ආදරවන්තයන් ඔබත් දැක ඇතිවාට සැක නැත. සින්දු කියමින් පෙම්වතියට සමීප වන දසුන් මෙන් ම, ඈත සිට එක පිම්මේ ඇය වෙත දිව එන දසුන් ද මේ ගීත වල නිතර දකින්නට ලැබේ. මේ හා සමාන දසුනක් ඔබගේ ගෙවත්තේ සජීවීව ම ඉද හිට බලා ගත හැකි බව ඔබ දැන සිටියේ ද..? අපේ ගෙවත්තේ රගන මේ දර්ශන වල නළුවන් අළු කොබෙයියන් ය.

සුවැදි සමයේ දි (breeding season) ඉහල අහසට පියඹන පිරිමි අලු කොබෙයියා, එක්වර පහත ට පාවී එන්නේ පියාපත් විදහාගෙනය. ගැහැනු අලු කොබෙයියා වටා ඔලුව නවා ගෙන බෙල්ලේ පිහාටු පුප්පා ගෙන නාද කරමින් අනග රැගුමක් නටන අයුරු ද ශබ්ද නගමින් සෙමි සෙමින් තම පෙම්වතිය වෙත ලගා වෙන අයුරුත් අළු කොබෙයියන් යුවල දෙස අවධානයෙන් බලා සිටිය හොත් දැක ගත් හැකි වනු ඇත. සාමාන්‍යයෙන් යුවලක් ලෙස ගැවසෙන අළු කොබෙයියා චිත්‍රපට වල රගන නළු නිළියන් විසින් කරනා රැවටීමක් මෙන් නොව, නියම ආදරවන්තයන් ලෙස එකිනෙකාට ලැදියාවෙන් දිවිය පුරාම එක්ව සිටින බව පැවසේ.

ගෘහාශ්‍රිත පරෙවියන් ද ගෙල පෙදෙසේ පිහටු පුම්බාගෙන කිරිල්ලියන් වටා රන්ගනය ක යෙදෙනවා ඔවුන් දෙස අවදානයෙන් බැලුවහොත් බොහෝ විට ඔබට නිරීක්ෂණ ය කරන්නට ලැබෙනු ඇත.

පිළිහුඩුවා ගේ පෙරපෙම රැඟුම (ච) Akshay_Charegaonkar

තම සහකාරිය ට තෑගි ලබා දෙන අපේ ගෙවත්තේ අසල්වැසියන් අතර ළය-සුදු පිළිහුඩුවා (White-breasted Kingfisher) ප්‍රමුඛ වේ. එහෙත් වැලන්ටයින් දිනයේ පෙම්වතුන් ලබා දෙන සුවද හමනා තෑග්ගක් වෙනුවට පිළිහුඩුවා තම සහකාරිය ට ලබා දෙන්නේ පිලී ගන්ද ගසන පණ ගසනා මාලුවෙකි. නැතහොත් හොන්ඩින් වැඩුනු පණුවෙකි. වැලන්ටයින් දිනයේ රස විදින චොක්ලට් පෙත්තක මිහිර, මේ තෑග්ගේත් පිළිහුඩුවා ට ලැබෙන වා වන්නට ඇත. පියාපත් විහිදා වලිගය ගස්සමින් හොටය ඉහළට කර ශබ්දයක් නගා පෙරපෙම පෙන්වන රංගනයක යෙදෙන පිළිහුඩුවන් ඔබ ගෙවත්ත අවටත් උදැසනම මේ කාලයේ දී දැක ගත හැකි වනු ඇත.

රෑන ගිරවා (Rose-ringed Parakeet) ද ගෙවත්තේ දැකගත හැකි ආදරවන්ත හැසිරීම් දක්වන කුරුල්ලෙකි. හොට පටලවා ගනිමින් දක්වන හැසිරීම සිපගැනීමක් සිහිගන්වයි. අප සැවොම දන්නා තවත් මනරම් courtship display එකකි පිල්විදහා දක්වන මොනරාගේ මනරම් රන්ගනය. දැන් දැන් සමහර පෙදෙස් වල ගෙවතු වලින් ද වාර්තා වන මොණරා ගේ රන්ගනය නම් ලෝකයේම ප්‍රසිද්ධ රන්ගනයකි.

අලුකොබෙයි යුවලක් (ච) රිශානි ගුනසිංග

කුරුල්ලන් ඈත අතීතයේ සිටි ඩයිනෝසරයන් ගෙන් පරිණාමය වී ඇතැයි සැලකේ. 2016 දී සිදුකල විද්‍යාත්මක පරීක්ෂණ ය ක සොයා ගෙන තිබුනේ, සමහර ඩයිනෝසරයන් ද අද කුරුල්ලන් විසින් සිදුකරන ආකාරයේ  මෙවැනි courtship display හි යෙදුනු බවයි . ඩයිනෝසරයන් ගේ ෆොසිල හමුවූ ස්ථාන කීපයකින් ම බිම පාෂාණ වල එකම රටාවකට පාහේ පාද තැබීමෙන් ඇති වූ සළකුණු අධ්‍යයනය මගින් මේ පරීක්ෂකයින් මෙම නිගමනයකට එළඹී තිබේ.

සහකාරිය ක් දිනා ගැනීමට කරන මෙවන් රන්ගනය යන් විටෙක කුරුල්ලාට අවාසි දායක අවස්ථා බොහොය. පලමුව පිරිමි කුරුල්ලන් මේ කාලයේ දී වඩා වර්ණවත් වේ. මෙසේ වඩාත් වර්ණවත් වීමක් යනු විලොපිකයන්ට ගේත් අවධානය වඩාත් ම යොමු වීමකි. අනෙකුත් පිරිමි කුරුල්ලන් සමග සටනකින් තුවාලයක් වුවහොත් එයත් අවාසිය කි. එහෙත් පරිණාමයේ දී හොඳම ජාන ඉදිරියට ගෙනයාමේ ක්‍රමවේදයක් ලෙස මෙම පෙරපෙම් චාරිත්‍ර ඇතිවූ බව පිළිගත් මතයකි.

පෙරපෙමට මෙතරම් කාලයක් හා ශ්‍රමයක් වැය කලත්, කුරුල්ලන් අතර ලිංගිකව හැසිරීමට නම් ගතවන්නේ ඉතාමත් කුඩා කාලයකි. ක්ෂිරපායින්ට මෙන් පිරිමි සහ ගැහැණු ලෙස වෙනස් වූ ලිංගික අංග කුරුල්ලන්ට නොමැති අතර, cloaca නැතහොත් Vent ලෙස හදුන්වන වන, වසුරු පිට කිරීමටත් භාවිත වන සමාන විවරය න් පිරිමි මෙන්ම ගැහැණු කුරුල්ලාට ද තිබේ. ලිංගික එක්විමකදී කිරිල්ලිය තම වලිගය පසෙකට කර ඇයගේ Cloaca විවරය නිරාවරණය කරන අතර, ඇයගේ පිට මත නැගී පිරිමි කුරුල්ලා තම Cloaca විවරය ඒ මත සමපාත කර ශුක්‍රාණු පිට කිරීමක් සිදු කරයි. මේ ක්‍රියාවලියට සාමාන්‍යයෙන් ගතවන්නේ තත්පර කිහිපයක් පමණි.

සුවැදී සමයන් (Breeding Season) කුරුලු වර්ගයෙන් වර්ගයට වෙනස් වේ. එහෙත් හොඳින් නිරීක්ෂණය කළහොත් පෙරපෙම චාරිත්‍රයේ යෙදෙන කුරුල්ලන් මෙන්ම ඔබ නිවස අසල කැදලි තනන කුරුල්ලන් ද ඔබට දැක ගත හැකි වනු ඇත. විවිධ කුරුල්ලන් කැදලි තනන්නේ විවිධ ආකාරයට වන අතර, ඔබ ගේ ගෙවත්තෙත් වැඩිපුර ගස් වවා ඔවුන්ට හිතරක පරිසරයක් නිර්මාණය කළහොත්, වසර පුරාම ඔබගේ ගෙවත්ත කුරුල්ලන්ගේ ආදරයෙන් පිරිණු ස්ථානයක් වනු නිසැකය.

මොනරාගේ නැටුම

අරඹමු නව වසර, සිටුවා පැළයක්‌ ගෙවත්තේ

January 7, 2018

ලැබූ 2018 වසර නම් කර තිබෙන්නේ ආහාර නිෂ්පාදනයේ වසර ලෙසයි. ජලය, වාතය මෙන් ම ආහාර අප ගේ මූලික අවශ්‍යතාවක්‌ වුවත් ආහාර නිෂ්පාදනයේ අඩුව, නිපදවූ ආහාරවල ගුණාත්මකභාවය, අනවශ්‍යය ලෙස කෘෂි රසායන යෙදීම වැනි කරුණු ආහාර සම්බන්ධව අද අප මුහුණ දෙන ගැටලු වේ. සම්පූර්ණයෙන් නො වුවත්, මද පමණක්‌ හෝ ආහාර නිෂ්පාදනයට දායක වීමට ගෙවතු වගාවකින් සිදු කළ හැකි ය.

ගෙවතු වගාවකින් අපට ගත හැකි අස්‌වැන්න අප ගේ දෛනික ආහාර අවශ්‍යතාවෙන් සොච්චමක්‌ වුවත්, ගෙවතු වගාවකින් අපට ලැබෙන කායික ව්‍යායාමය මෙන් ම මානසික සහනය මිල කළ නොහැකි වාසි වේ. ගෙවතු වගාව, ගෙවත්තේ ජෛව විවිධත්වය වැඩි කිරීමට ද උදව් වන නිසා, ආහාර පිළිබද වෙන් වූ “2018 වසරේ දී, ‘ගෙවත්තේ ජෛව විවිධත්වය’හි මුල් ම ලිපියෙන් ඔබට ආරාධනා කරන්නේ, ඔබේ ගෙවත්තේත් යම් කිසි වගාවක්‌ මේ නව වසරේ ආරම්භ කරන ලෙසයි.

ගෙවතු වගාව නිසැක ව ම ‘ගෙවත්තේ ජෛව විවිධත්වය’ වැඩි කිරීමට හේතු වනු ඇත. උදාහරණයක්‌ ලෙස කතුරුමුරුංගා ගසක්‌ වැවුව හොත්, එහි බිත්තර දමන සමනළයන් ඔබේ ගෙවත්තට නිසැකයෙන් ම ඇදී එනු ඇත.

කුඩා දරුවන් පවා රූපවාහිනි, පරිගණක මෙන් ම ජංගම දුරකථනයටත් ඇබ්බැහි වී, යාන්ත්‍රික ලෝකයක අතරමං වූ මෙකල, පවුල ම එකතු වී කරන ගෙවතු වගාවක්‌ ළමයින්ට පාරිසරික ක්‍රියාකාරකමක්‌ ද සපයන අතර ම පවුලේ සමගිය වැඩි කිරීමට ද ඉවහල් වනු ඇත. ගසක්‌ වැඩෙන ආකාරය, ගසකට නිසි ලෙස සාත්තු කර එය ඵල දරන තෙක්‌ ආරක්‌ෂා කරගැනීමට පුරුදු වීමෙන් ස්‌වයං විනයක්‌ ඇති කිරීමට මෙන් ම වගකීම් දැරීමටත් දරුවන්ට මූලික පුහුණුවක්‌ ලැබෙනු ඇත.

අප ගේ ගෙවත්තේ වගාව පළමුව පටන්ගත්තේ මීට මාස 5ට පමණ පෙර දී ය. ගෙවත්තේ ජෛව විවිධත්වය වැඩි කරගැනීමත් මාගේ සිව් වැනි වියේ පසු වන කුඩා දියණියට පාරිසරික ක්‍රියාකාරකම්වල අත්දැකීම් ලබා දීමත් අප ගේ ගෙවතු වගාවෙහි ප්‍රධාන ම අරමුණු විය. විශේෂයෙන් ම පලතුරු බෝග තෝරාගැනීමේ දී කුරුල්ලන්ට ප්‍රයෝජනවත් සහ සමනළයන් බිත්තර දමන ගස්‌ තෝරාගත්තේ ගෙවත්තේ ජෛව විවිධත්වය වැඩි කරගැනීමේ අරමුණිනි.

කුඩා ඉඩ ප්‍රමාණයක්‌ පමණක්‌ තිබූ අප ගේ ගෙවත්තේ බිම ප්‍රයෝජනයට ගත නොහැකි ස්‌ථානවල බදුන් තුළ එළවළු වගාව සිදු කළෙමු. බණ්‌ඩක්‌කා, මෑ, කරිවිල, පිපිඤ්ඤා, වම්බටු වැනි එළවළු ද නිවිති, ගොටුකොළ, කතුරු මුරුංගා වැනි පළා වර්ග ද තැනට ගැළපෙන ලෙස සිටුවූයේ කුඩා දියනිය වත් සහභාගී කරගෙන ම ය.

තවාන් දැමූ බීජවලින් අංකුර ඇදෙනා සැටි, බණ්‌ඩක්‌කා/මෑකරල් වැනි ශාකවල මල් පිපී ඉන් පසු ඒවායින් කරල් හටගන්නා අකාරය වැනි දෑ ඇයට නවමු අත්දැකීම් විය. මේ එළවළු ගස්‌වල අස්‌වැන්න ඇය විසින් ම ගෙට ගෙන එන ලද්දේ ඉමහත් සතුටකිනි. මීට අමතරව එළවළු ගස්‌/ වැල්වල පිපුණු මල්වලට ඇදෙන මී මැස්‌සන් සහ සමනළයන් දෙස බලා සිටීම ඇයට මහත් ආශ්වාදයක්‌ විය. ගෙවත්තට ගිය සැම විට ම කතුරු මුරුංගා ගසේ සමනළයන් විසින් දමන ලද කුඩා බිත්තර අධ්‍යයනය ඇය ගේ තවත් විනොදාංශයකි.

මීට අමතර ව සැවොම පැවසුයේ මේ වස විසෙන් තොර ගෙවත්තේ එළවළු/පළා කඩෙන් ගෙනෙනා එළවළුවලට වඩා රසවත් බවයි. ගෙවතු වගාවේ දි පළිබෝධයන් විටෙක කරදරයක්‌ වුවත්, කෘෂි රසායන නො යොදා ඔවුන් පාලනයට සැම විට ම උත්සාහ ගත්තෙමි.

ගෙවතු වගාව පිළිබද මාගේ අත්දැකීම මෙහි දී ඉදිරිපත් කළේ විශාල ගෙවත්තක්‌ නො තිබුණත්, ඔබටත් ගෙවතු වගාව සිදු කළ හැකි බව පෙන්වා දීමට ය.

“හොඳින් හිරු එළිය ලැබෙන බිම් ප්‍රදේශයක්‌ වවන්නේ නැති ව අපතේ යෑවීම අපරාධයක්‌. කුඩා ඉඩ කඩක මෙන්ම ඉහළ මාලයක බදුන්ගත ව වුව ද ගෙවතු බෝග වගා කරගත හැකියි” මෙසේ පෙන්වා දුන්නේ රුහුණ විශ්ව විද්‍යාලයයේ කෘෂි විද්‍යා පීඨයේ ආචාර්ය නාලිකා රණසිංහ ය. සමස්‌ථයක්‌ විදිහට ගත්තම, අපේ රටේ මිනිසුන් තමන් කන දේ වගා කරන්න කම්මැලියි. ලේසියට හැම දේම කඩෙන් ගන්න පුරුදු වෙලා…ඒකට අපිට විවිධ සමාවට කරුණුත් තිබෙනවා…. වෙලාව නැහැ, බබාලා පොඩියි, වත්තේ ඉඩක්‌ නැහැ, ඔයිට වඩා වැදගත් වැඩ තියෙනවා.. වැනි දේවල්… ඒ වුණාට ගෙවතු වගාව වෙනුවෙන් වැය කරන කාලය අපතේ නො යන බව ආචාර්ය රණසිංහ තවදුරටත් පෙන්වා දුන්නේ එයින් අපට ලැබෙන වෙනත් වාසි හුවා දක්‌වමිනි.

ගෙවතු වගාව පිළිබද බොහෝ විස්‌තර අන්තර්ජාලයෙන් ලබාගත හැකි ය. කෘෂි කර්ම දෙපාර්තමේන්තුවෙන් සකස්‌ කර ඇති උපදේශාත්මක කෙටි වීඩියෝ Youtube හි ඇති අතර විවිධ සමාජ මාධ්‍ය ජාලා ඔස්‌සේ ද ඔබට ගෙවතු වගාව පිළිබද උපදෙස්‌ ලබාගත හැකි ය. Facebook හි ක්‍රියාකාරී “සාරභූමි”නම් වූ මෙවැනි සමාජ මාධ්‍ය ජාලයක 84,000 වැඩි පරිසක්‌ සාමාජිකයන් වී ඇත්තේ ගෙවතු වගාව පිළිබද ඇති උනන්දුව පෙන්වමිනි. ගෙවතු වගාව සම්බන්ධ බොහෝ දේ මා හට තනි ව ම ඉගෙනගැනීමට මේ මාධ්‍ය උපකාරී වුවා සේම, ඔබට ද මේවා ප්‍රයෝජනවත් වනු ඇත.

ගෙවතු වගාව පිළිබද උපදෙස්‌ කෘෂිකර්ම දෙපාර්තමේන්තුවේ කෘෂි උපදේශන සේවාව 1920 අංකය ඔස්‌සේ ඇමතීමෙන් ද ලබාගත හැකි වේ. ඉතින් දැනටමත් ඔබ ගෙවතු වගාවක නො යෙදෙන්නේ නම්, එළඹුණු නව වසර ඒ සදහා නිමිත්තක්‌ කරගන්නා මෙන් ඔබට කරනා ආරාධනාවයි මේ.

අද අප වගා කරන බොහෝ එළවළු, පලතුරු, පළා වර්ගවල ඔබ පෙර නො දත් රසවත් ජෛව විද්‍යාත්මක තොරතුරු බොහොමයක්‌ තිබේ. කොහොමටත් මෙවැනි බොහොමයක්‌ එළවළු, පලතුරු, පළා වර්ග ගෙවතුවල දක්‌නට ඇති නිසා මේ වසර තුළ දී ‘ගෙවත්තේ ජෛවවිවිධත්වය’ තුළින් මේ ගෙවතු වගා බෝගවල විස්‌තර ද ඔබට ඉදිරිපත් කිරීමට බලාපොරොත්තු වන්නෙමි.

Published on Vidusara 03.01.2018

ගෙවතු වගාවේ ප්‍රතිලාභ 

¥ පරිභෝජනයට නැවුම් පිරිසිදු ආහාර

¥ ඔබට සතුට විනෝදය සහ දැනුම

¥ මානසික විවේකය සහ ආත්ම තෘප්තිය 

¥ දරුවන්ට අධ්‍යාපනයක්‌

¥ එකට වැඩ කිරීම තුළින් පවුලේ සමගිය වැඩි වේ 

¥ ශරීරයට ව්‍යායාමයක්‌ ලැබේ

¥ ඇතැම් විට අමතර ආදායමක්‌ ද උපයාගත හැකි ය.

විදිමින් පරිසරය, අරඹමු නව වසර කුරුලු ගී සමගින්

December 31, 2017

WISH YOU ALL A NATUREFUL NEW YEAR..!!!

Today is the last day of year 2017. I couldn’t write as much I wanted in year 2017; but managed to compile a weekly column for Vidusara titled ‘ගෙවත්තේ ජෛව විවිධත්වය’ (Biodiversity in Home Garden) since June. Aim 0f ‘ගෙවත්තේ ජෛව විවිධත්වය’ (Biodiversity in Homegarden) is to unravel the beauty of the biodiversity in our own backyard that often goes unnoticed. Herewith I’m posting its last column for year 2017.

Could there be a more refreshing way to welcome the New Year than listening to the ‘Dawn Chorus’..? Nature’s musicians present their symphonies every morning – but had we care to listen to them..? Atleast let’s welcome the new year listening to the dawn chorus – WISH YOU ALL A NATUREFUL NEW YEAR..!!!

Published on Vidusara on 27th of December 2017 http://www.vidusara.com/2017/12/27/feature3.html

මේ ගෙවෙන්නේ 2017 වසරේ අවසන් දින කිහිපයයි. ජුනි මාසයේ පටන් විදුසර සමග ඔබ වෙත ගෙන ආ “ගෙවත්තේ ජෛව විවිධත්වය.” තුළින් අද ඉදිරිපත් කරන්නේ ඔබ අවට පරිසරයේ අසිරිය විදිමින් නව වසර පිළිගැනීමට කරන ඇරයුමකි.

නව වසරක්‌ පිළිගැනීමට සමහරු රතිඤ්ඤා දල්වති. මැදියම් රැයේ නිදි වරාගෙන රතිඤ්ඤා දල්වනු වෙනුවට ජනවාරි පළමු වැනි දින උදැසන මදක්‌ කලින් නැගිට උදා වූ නව වසරේ පළමු හිමිදිරිය ගෙවත්තේ පාරිසරක අසිරියත් සමග ගෙවන්නට හැකි නම් අපූරුයි නේ ද..?

අප එතරම් අවධානය නො දැක්‌වුවත් හිමිදිරියේ කුරුල්ලන් ඉදිරිපත් කරන කුරුලු ගී සංවනිය පරිසරයේ දක්‌නට හැකි අපූරු ම සංසිද්ධියකි. වාද්‍ය භාණ්‌ඩ විශාල ප්‍රමාණයක්‌ භාවිතයෙන් ලෝකයේ ප්‍රසිද්ධ සංගිතඥයන් විසින් ඉදිරිපත් කෙරෙන සංවනියකට (Musical Symphony)ත් වඩා කුරුල්ලන් සැම උදෑසනක ම ඉදිරිපත් කරන සංවනිය විවිධත්වයකින් යුතු ය. මෙය Dawn Chorus ලෙස ඉංගිරිසියෙන් හදුන්වන අතර සාමාන්‍යයෙන් උදෑසන 5.30 පටන් 6.30 පමණ වන තෙක්‌ ඔබට අත්විදිය හැකි ය.

උදා සංවනියේ දි ඔබට කුරුලු ගීත (songs) මෙන් ම හැඩලීම් (calls) ද ඇසිය හැකි වනු ඇත. හැඩලීම හෙවත් නාදය යනු කුරුල්ලන් ගේ සාමාන්‍ය කෑගැසීමයි. නොකඩවා කරගෙන යන හැඩලීම් එකතුවක්‌ ගීතයක්‌ ලෙස සැලකේ. මෙයට හොඳ ම උදාහරණය කොහා ය. සුවදි සමයේ දී (මූලිකව ම අප්‍රේල් ආසන්නයේ) තම ගීතය ගයන කොහා, වෙනත් කාලවල දී නාද කරයි. ගීතය ඉතා ම කන්කලු වුවත්, කොහා ගේ හැඩලීම නම් තරමක්‌ කර්කෂ උස්‌ හඩකි. කුරුලු ගිතය මූලිකව ම සන්නිවේදනය සදහා භාවිත වේ.

වසම් වෙන් කරගෙන (Territory) ඒවා ආරක්‌ෂා කරන පොල්කිච්චා වැනි කුරුල්ලන් උදෑසන ගී ගයන්නේ එම ප්‍රදේශයේ ඇති උස ම ස්‌ථානයේ සිට ය. ඉතින් ඇයි කුරුල්ලන් උදෑසන ම ගී ගයන්නේ..? ” මේ බොහෝ දෙනකුට ඇති ප්‍රශ්නයකි. උදෑසන වාතයේ ගණත්වය ඉහළ නිසා සහ සාමාන්‍යයෙන් හිමිදිරිය නිශ්ශබ්ද වීමත් නිසා ගයන ගීය වැඩි ඈතකට ඇසීමට ඇති ඉඩ වැඩි හෙයින් කුරුල්ලන් උදෑසන තම ගී ගැයීමට තෝරාගත් බව වඩාත් පිළිගත් මතයයි.

මේ ලිපිය ලියන්නට පටන්ගත්තේ දෙසැම්බර් 20 වැනි දා උදෑසන අප ගෙවත්ත අසල කුරුලු ගී සන්ධවනියට සවන් දෙමිනි. මා උදා කුරුලු සංවනියේ (Dawn Chorus) විදි අපූර්වත්වය එලෙස ම ඔබට ඉදිරිපත් කරන්නේ, සැම දා අප අවට ගැයෙන මේ ගී රාවයට අඩු තරමේ නව වසරේ පළමු හිමිදිරියේ වත් අවධානය යොමු කිරීමේ වැදගත් කම පෙන්වා දීමට ය.

මා උදා සංවනියට කන් යොමන්නට පටන්ගත්තේ 5.45ට පමණ ය. මුලින් ම ඈතින් ඇසුණේ කොහා ගේ නාදයකි. එයට ප්‍රතිචාර ලෙස, අපේ ගෙවත්ත අසල ම ගසක සිටි කොහෙකු, මහා හඩින් නද දුන්නේ ය. මෙසේ අප අවට සිටි අඩු තරමේ කොහා 4 දෙනකු වත්, මේ දුර සිට කෙරුණු කථා බහට එකතු වූයේ රාත්‍රියේ පැලට වී හේන් මුර කළ ගොවියන් ඈත පැල්වල සිටින තම මිතුරන් සමග උස්‌ හඩින් කරන පිළිසදරක්‌ ලෙසිනි.

මේ අතර මයිනන් එකා දෙන්නා ඔවුනොවුන් අතර කෙටි නාද මගින් පණිවිඩ හුවමාරු කරගන්නට පටන්ගනු ඇසිණි. උදැසන 6 වන විට මේ සංවනිය උච්ච ස්‌ථානයකට පත් විය. ආසන්නයේ ම ඇසුණු මයිනන් ගේ ඝෝෂාවට තවත් සාමාජිකයන් එකතු වනවා හොදින් ම ඇසිණි. ඈතින් ගිරවුන් රංචුවක්‌ පියඹා ගියේ තාලයකට නද දෙමිනි. පිළිහුඩුවකු කන් පසා කරන තම කර්කෂ නාදය නගාගෙන අප ගෙවත්ත මැදින් ම පියඹා යනු ඇසිණි.

(ඡායාරුපය සචිවනී කොඩිප්පිලි)

6.10: දැන් නම් මයිනන් ගේ නද හොඳට ම වැඩි ය. අප ප්‍රදේශය අසලින් යන ඇළ මාර්ගය ඔස්‌සේ සැන්දෑ කාලයේ දී මයිනන් මෙන් ම කොකුන් ද විශාල සංඛ්‍යාවක්‌ උන් ගේ රාත්‍රි නවාතැන් බලා පියඹා යන අතර සැම උදෑසනක ම මේ කුරුල්ලෝ නැවත තම තමන් ආහාර සොයාගන්නා තැන්වල ස්‌ථානගත වීමට අපේ ගෙවත්ත පෙනෙන මානයේ ඉහළින් පියඹා යති. මෙසේ ගමන් ගන්නා මයිනන් ආසන්නයේ තිබෙන පාසලේ තෙමහල් ගොඩනැගිල්ලේ වහලේ මදක්‌ නැවතී ආ ගිය තොරතුරු අසන්නට මෙන් විනාඩි කිහිපයක්‌ ගත කර පියඹා යනවා මා ඇස ගැටුණේ මයිනන් විශාල ප්‍රමාණයක ගේ ශබ්දය එන ඉසව්ව නිරික්‌ෂණය කිරීමේ දී ය.

6.15: ඈතින් අසුණේ කොරවක්‌කකු ගේ කෙකර ගෑමකි. වෙන දා නො ඇසුණත් අද අවධානය යොමු කළ නිසා මේ කොරවක්‌කා ගේ හඩ ඇසුණා වන්නට පුළුවන. තවත් ගිරවුන් රංචුවක්‌ පියඹා ගිය අතර, ඉන් ගිරවුන් දෙදෙනෙක්‌ අසල ගසක වැසූ හ. අළු කොබෙයියන් ගේ නාදයත් අවට පරිසරයෙන් නිතර ඇසෙන්නට පටන්ගති.

6.20: අප ගෙවත්ත අසල ම පිළිහුඩුවන් ගේ ආරෝවක්‌ ඇසිණි. එය නිරීක්‌ෂණය කිරීමට ගිය මා දුටුවේ ළය – සුදු පිළිහුඩුවන් තිදෙනකු ගේ සංදර්ශනයකි. අහසේ කණ කොකා, බ්‍රාහ්මණ පියාකුසුස්‌සා මෙන් ම කපුටෙක්‌ ද නාද කරමින් පියඹා ගිය හ.

6.25: දැන් මයිනන් ගේ නාදය ඇසෙන්නේ ඉඳ හිට ය. අසල ගොඩනැගිල්ලේ වහලයේ වැසූ මයිනන් සියල්ල දැන් විසිර ගොස්‌ ය. ඒ අඩුව පිරවීමට මෙන් තරමක්‌ ඈතින් පොලොස්‌ කොට්‌ටෝරුවෙක්‌ තාලයට ගීතයක්‌ ආරම්භ කළේ ය. ළග ගසක රත් මූණත් කොට්‌ටෝරුවකු ද හෙමිහිට නාද කරනවා ඇසිණි.

6.30: සති කිහිපයක ම සිට අප ගෙවත්ත අසලින් නාද කරන ආසියා රැහැන් මාරාවා ද හඩ නගමින් අත්තෙන් අත්තට පනිනවා ඇසුණේ අසල්වැසි ගෙවත්තේ ගසක සිට ය. එක්‌වර ම මා ඉදිරියෙන් පියඹා ගිය මේ සුදු-රෙදි හොරා මා ඉදිරියේ තිබූ ඇන්ටෙනාවේ වැසුවේ මා ඉමහත් සතුටට පත් කරමිනි. ඒ ඇත්තට ම මේ වසරේ ගෙවත්තේ දුටු සුවිශේෂ ම නිරීක්‌ෂණ වූයේ ඒ රැහැන් මාරාවා වර්ණ මාරු කරන අවස්‌ථාවේ සිටි තරුණ කුරුල්ලකු නිසා ය. (ලබන සතියේ නිහරියකු වූ ආසියා රැහැන් මාරා පිළිබද ව කියවමු)

6.40: අසල තිබූ බෝ ගසට පියඹා යමින් විශාල මොණරකු නිකුත් කළ මහා හඩ උදෑසන කුරුලු ගී නදට නව මානයක්‌ එක්‌ කළේ ය.

6.45: පිළිහුඩු සංදර්ශනය තවමත් කෙරෙන්නේ විටෙක මහා හඩින් නද කරමිනි. සුදු ඇලි කොකෙකු ද ඒ අවට ගැවසුණේ තම උදෑසන ආහාරය සොයාගැනීමට ය.

ඉහත දැක්‌වූයේ දෙසැම්බර් 20 වැනි දා උදෑසන 5.45 සිට 6.45 දක්‌වා මා ගේ ගෙවත්තේ සිට කෙරුණු කුරුලු නිරීක්‌ෂණයන් ය. මෙදින උදෑසන කුරුලු සංවනිය විචිත්‍රවත් කළ ප්‍රධාන ගායකයන් වූයේ මයිනා, කොහා, රෑන ගිරවා, පොලොස්‌ කොට්‌ටෝරුවා, රත් මූණත් කොට්‌ටෝරුවා, අළු කොබෙයියා, ආසියා

රැහැන්මාරා හා බට්‌ටිච්චා ය. මීට අමතරව පැණි කුරුල්ලා, වී කුරුල්ලා, බ්‍රාහ්මන පියාකුස්‌සා, මොණරා, කණ කොකා, සුදු ඇලි කොකා, කොරවක්‌කා, කාක්‌කා, වී කුරුල්ලා ඉඳහිට නාද කරමින් සන්වනියට එක්‌ වූ හ.

කුරුල්ලකු නො වුණත්, එහෙ මෙහෙ දුවමින් කලබලයෙන් කළ ලේනුන් ගේ “ටින් ටින්.” නාදය ද සංවනිය තවත් සජීවී කරවී ය. සාමාන්‍යයෙන් ඉතා ම මිහිරි ගීයක්‌ ගයන පොල්කිච්චා නම් එදින සංවනියට එක්‌ නො වී ය. දෙමළිච්චන් මෙන් ම කොණ්‌ඩ කුරුල්ලන් ගේ නද ද මේ උදෑසන දී අසන්නට නො ලැබිණි.

මීට අමතර ව හිමිදිරියේ ගෙවත්තේ නිරීක්‌ෂණය නිසා පරිසරයේ අපූර්වත්වය නිරීක්‌ෂණයට ද මට අවස්‌ථාව ලැබිණි. කලාතුරකින් දක්‌නට ලැබෙන දේදුන්නක්‌ ද පායා තිබුණේ නව වසරට සුබ පතන්නාක්‌ මෙනි. පින්නෙන් බර ව උදා හිරු එළිය පතිත වූ පරිසරය ම හිමිදිරියේ දී මේ දිනවල ඇත්තේ අමුතු චමත්කාරයකි.

ඉතින් එළඹෙන නව වසර උදා කුරුලු සංවනියට සවන් යොමමින්, ගෙවත්තේ පරිසරය අත්විදිමින් පිළිගන්නට ඔබටත් ආරාධනා කරන්නෙමු. ඔබ ගේ නිරීක්‌ෂණයන් ද සටහන් කර අප වෙත එවන්න.

ඔබට සුබ නව වසරක්‌ වේ වා..!!